Lưu Vĩnh Châu
(Trần Văn Dỏi):
Người con trai theo Cộng Sản của cụ
Trần Văn Hương
Phan Tùng Sơn
· Lưu
Vĩnh Châu đường đến Điện Biên và
những chuyện khác
Măi đến năm 1968, qua một
người bạn từ Nam Bộ ra, Lưu Vĩnh Châu
biết tin cha ḿnh c̣n sống và là Phó tổng thống chính
quyền Sài G̣n. Một nỗi niềm giằng xé tâm can ông.
Sau khi dằn vặt suy nghĩ, Lưu Vĩnh Châu lên
gặp Bộ trưởng Bộ Nội vụ Ung Văn
Khiêm: “Tôi có trách nhiệm phải báo cáo với đồng
chí về vấn đề này để đồng chí xem
xét giúp tôi”.
Khu dân cư K300 ở quận Tân B́nh, Thành
phố Hồ Chí Minh có dạng như chiếc bàn cờ,
đă thế một số tên đường, số nhà
lại mới thay đổi nên người từ nơi
khác đến sẽ khá khó khăn trong việc t́m
địa chỉ. Có lẽ v́ thế nên khi tôi gọi
điện thoại cho ông Lưu Vĩnh Châu xin một cái
hẹn, ông cứ xuưt xoa mà rằng: “Tôi già rồi, quư
nhất là cái t́nh. Có người đến nhà chơi là vui
lắm. Nhưng mà để anh mất công t́m
đường, hỏi nhà th́ phiền cho anh quá. Tôi sẽ
ra ngồi ở phía ngoài cổng. Anh chạy xe đến
đầu đường Phan Bá Phiến là nh́n thấy tôi”.
Cảm động trước sự nhiệt t́nh của
ông, tôi chủ động đến trước giờ
hẹn, nhưng khi đến nơi, đă thấy ông
ngồi yên ắng trên chiếc ghế gỗ đặt
trước cổng, gương mặt phúc hậu,
mắt dơi ra đường ngóng khách…
Giữa khu dân cư vào hàng sầm uất,
náo nhiệt bậc nhất Thành phố Hồ Chí Minh, không
gian sống của cặp vợ chồng già, cựu
chiến sĩ Điện Biên Phủ vẫn khá yên ắng.
Từ những tán cây xanh ngăn ngắt ngoài cổng,
khoảnh sân tráng xi măng mộc mạc cho đến cách
bài trí những chiếc bàn, ghế, đồ gia dụng…
trong nhà, đều đậm nét thôn quê dân dă. Tất
cả cho thấy chủ nhân của ngôi nhà là người
b́nh dị. “Tính ông nhà tôi cẩn thận và nhớ dai
lắm. Cuốn nhật kư từ thời tham gia kháng chiến
rồi trở thành chiến sĩ Điện Biên Phủ,
đến bây giờ ông vẫn c̣n giữ được”.
Bà Nguyễn Thị Dung, vợ ông xởi lởi với
chúng tôi như vậy.
Tám mươi lăm tuổi, lưng đă
c̣ng, mái tóc lưa thưa không c̣n sợi xanh, nhưng trí
nhớ của ông vẫn c̣n tốt. Trên chiếc bàn kê
ở pḥng khách, ông đă chuẩn bị đầy
đủ các loại tư liệu cho cuộc tṛ chuyện
với chúng tôi. Cuốn nhật kư bà Dung vừa nhắc
đến, giấy đă nhũn, nét chữ mờ, nḥe,
nhiều chỗ không đọc được. Bà Dung
kể: “Mấy năm qua ông đă dành thời gian, cẩn
thận chép lại tất cả sang một cuốn sổ
khác”. Cũng nhờ đó mà chúng tôi hiểu hơn những
chặng đường đời của một con người
khá đặc biệt.
·
Từ
Trần Văn Dơi đến Lưu Vĩnh Châu
Thuở nhỏ ông có tên là Dơi - Trần
Văn Dơi, sinh năm 1924 tại Vĩnh Long, là con trai
trưởng của Đốc học Tây Ninh Trần
Văn Hương. Tháng 4-1975, ông Trần Văn Hương
trở thành Tổng thống chính quyền Sài G̣n, là
đời tổng thống có quăng thời gian trên ghế
quyền lực ngắn nhất của thời
Mỹ-ngụy...
Vào những năm đầu thập niên
bốn mươi, chàng thanh niên Trần Văn Dơi sau khi
học hết cấp trung học, đă hăng hái tham gia
hoạt động trong phong trào Thanh niên tiền phong rồi
đi bộ đội ở Tây Ninh. Được
một thời gian, do thiếu vũ khí phục vụ
chiến đấu nên vào mùa thu năm 1946, cấp trên
đă lựa chọn những thanh niên có sức khỏe
cường tráng, thành lập đội công tác ra miền
Bắc để tiếp nhận vũ khí, vận
chuyển vào Nam, trong đó có Trần Văn Dơi. Nhớ
lại giai đoạn đó, ông Lưu Vĩnh Châu kể
với giọng hào hứng:
- Khi nhận nhiệm vụ ra Hà Nội,
chúng tôi cứ nghĩ lâu nhất là một tháng sẽ
trở vào Tây Ninh. Nhưng rồi kế hoạch đưa
vũ khí vào Nam không thực hiện được, do t́nh
h́nh ở Hà Nội lúc bấy giờ đang rất căng
thẳng. Theo yêu cầu nhiệm vụ, chúng tôi
được biên chế vào đội Tự vệ khu
Bạch Mai và bước ngay vào cuộc chiến
đấu từ ngày Toàn quốc kháng chiến (19-12-1946).
Chuyến đi ấy trở thành
bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời
ông. Kháng chiến liên miên ṛng ră, Trần Văn Dơi bặt tin
nhà. Năm 1948, ông được cử đi học
Trường Lục quân Trần Quốc Tuấn và
đổi tên thành Lưu Vĩnh Châu (mang họ mẹ), sau
đó tiếp tục được đào tạo chuyên
ngành công binh. Kỷ niệm đáng nhớ của ông ở
trường là cùng lớp học viên công binh tham gia xây
dựng cầu treo Bờ Rạ vào tháng 7-1949. Ông
được kết nạp Đảng trong giai
đoạn này. Tốt nghiệp, ông được
điều về Cục Công binh, làm Đại đội
trưởng Đại đội Công binh 57, Tiểu
đoàn 206. Năm 1953, do yêu cầu nhiệm vụ vận
chuyển vũ khí từ Trung Quốc về nước
gặp rất nhiều khó khăn v́ địch
thường xuyên ném bom, bắn phá, đơn vị
của Lưu Vĩnh Châu được biệt phái sang
Cục Vận tải, làm nhiệm vụ phá bom, mở
đường dọc tuyến biên giới Lạng Sơn
phục vụ các đơn vị vận chuyển vũ
khí.
·
Đại
đội trưởng công binh ở Điện Biên
Phủ
Chiến dịch Điện Biên Phủ
nổ ra, tháng 3-1954 Tiểu đoàn 206 Công binh nhận
nhiệm vụ rời Lạng Sơn hành quân về
tuyến Yên Bái - Điện Biên Phủ làm nhiệm vụ
mở đường vận tải phục vụ
chiến dịch. Đại đội của Lưu
Vĩnh Châu đảm nhiệm tuyến đường
từ đèo Lũng Lô đến Sơn La, dài khoảng
16km, phối hợp với Thanh niên xung phong (TNXP) phá bom, làm
đường cho xe, pháo của ta vào chiến dịch. Nhật
kư của ông Châu ghi lại: “Ngày 24-3-1954: ...Đây là cửa
ngơ vào Điện Biên Phủ nên địch tập trung
đánh phá rất ác liệt. Đường bị tắc
nhiều ngày. Có một Đại đội TNXP của khu
Tây Bắc phụ trách nhưng làm không xuể. Có nhiều
bom nổ chậm địch cài lại sau mỗi lần
đánh phá”... Gian khổ và nguy hiểm là thế nên Lưu
Vĩnh Châu đă động viên tinh thần bộ
đội và bàn với đơn vị TNXP, lực
lượng Bộ đội Công binh sẽ đảm
nhiệm những vị trí trọng yếu, nguy hiểm,
nơi có nhiều bom nổ chậm. Không có bất cứ
phương tiện máy móc, kỹ thuật nào, tất cả
đều bằng sức người và cuốc xẻng.
Mỗi khi máy bay địch ném bom, họ theo dơi, đánh
dấu từng vị trí, sau đó chia thành các tổ đi
phá bom, sửa đường. “Ngày 30-3-1954: 4 giờ
chiều địch lại ném bom. Bộ đội
xuất quân rất hùng dũng, có quy củ, tự tin. May
quá, một số lượng lớn bom không trúng mặt
đường. Đường bị hỏng 2 nơi. Có
bom nổ chậm. Ḿnh cùng cậu Văn (bt 34) ra tận
nơi cho các tổ đánh dấu, phá ngay hai quả. Số
bom chưa nổ nằm ch́nh ́nh trên mặt
đường, cho anh em lăn dần xuống các
suối. 7 giờ tối giải quyết xong bom, cho 3 trung
đội cùng TNXP ra sửa đường. 11 giờ
đêm, đường thông. Anh chị em thấy bộ
đội giải quyết rất nhanh gọn th́ rất
vui mừng và tin tưởng”.... “Ngày 1-2-3 tháng 4-1954:
Địch liên tiếp ném bom. Trong kia đánh càng dữ th́
việc phá đường, chặn tiếp viện càng ác
liệt... Anh em bộ đội và TNXP rất mệt và
căng thẳng”.
- Thưa ông! Nhiệm vụ gian khổ và
hiểm nguy như vậy, ông làm cách nào để
đơn vị tránh được thương vong? - Tôi
hỏi.
Ông Châu trầm tư:
- Ta càng đánh mạnh phía trong cứ
điểm th́ cường độ ném bom của
địch càng lớn. Để tránh thương vong,
chúng tôi tổ chức cho anh em làm vào ban đêm, có khi
đốt đuốc lên làm nhưng cũng có khi phải
làm ṃ để đảm bảo bí mật. Việc chia
lực lượng thành các tổ, nhóm cũng là để
hạn chế thương vong. Nhưng không thể tránh
được hy sinh. Trong thời gian diễn ra chiến
dịch, đơn vị tôi hy sinh hơn 20 đồng chí.
Ngày 24-4-1954 là một ngày ám ảnh tâm trí ông,
bởi 12 đồng chí bị trúng bom địch, hy sinh.
Ngay cả khi đă đầu hàng ở Điện Biên
Phủ, địch vẫn điên cuồng ném bom. Thắng
lợi rồi nhưng những người lính công binh
vẫn phải đổ máu, thương vong. Ông Châu
nhớ lại:
- Khi quân ta dẫn hàng chục ngàn tù binh Pháp
rời cứ điểm đi qua tuyến
đường chúng tôi làm, cảm giác lúc đó khó tả
lắm. Tôi liên tưởng đến thời kỳ
trước đó ở Hà Nội những ngày sắp
nổ ra kháng chiến toàn quốc, giặc Pháp hống hách
bao nhiêu th́ nay trông nó bệ rạc, tệ hại bấy
nhiêu...
Chúng tôi chợt thấy vui vui khi bất
ngờ đọc đến đoạn nhật kư này
của ông: “Ngày 31-12-1954: Anh em nghỉ đi xem duyệt
binh. Bộ đội ta bây giờ hùng mạnh và oai dũng
quá. Tiếc không c̣n Tây để mà đánh...”.
·
Khoảng
lặng
Sau chiến dịch Điện Biên Phủ,
Lưu Vĩnh Châu trở về Hà Nội. Ông gặp
Nguyễn Thị Dung, người con gái quê Bến Tre công
tác tại ngành y tế ở Hải Pḥng. Hai người
nên duyên chồng vợ. Năm 1961 ông được cử
đi học ở Trường Đại học Bách khoa.
Tốt nghiệp năm 1966, ông chuyển ngành về
nhận công tác tại Ban Công nghiệp Trung ương.
Đằng đẵng hơn hai chục năm xa quê,
ước vọng ngày đoàn tụ gia đ́nh của
Lưu Vĩnh Châu vẫn vời vợi do đất nước
c̣n chia cắt. Bao lần ông nhắn t́m, ḍ hỏi về
người cha qua những người Nam Bộ ra Bắc
tập kết, nhưng chẳng có tin tức ǵ. Măi
đến năm 1968, qua một người bạn từ
Nam Bộ ra, Lưu Vĩnh Châu biết tin cha ḿnh c̣n sống
và là Phó tổng thống chính quyền Sài G̣n. Một nỗi
niềm giằng xé tâm can ông. Sau khi dằn vặt suy
nghĩ, Lưu Vĩnh Châu lên gặp Bộ trưởng
Bộ Nội vụ Ung Văn Khiêm: “Tôi có trách nhiệm
phải báo cáo với đồng chí về vấn
đề này để đồng chí xem xét giúp tôi”. Ông
Khiêm yêu cầu Lưu Vĩnh Châu giữ bí mật, không nói
cho ai biết việc này. Một thời gian sau, ông Ung
Văn Khiêm gặp Lưu Vĩnh Châu nói rằng, sắp
tới Đảng sẽ cử ông vào Sài G̣n làm nhiệm
vụ. Tuy nhiên đó là nhiệm vụ ǵ, cách làm ra sao th́
Lưu Vĩnh Châu chưa được biết. Nhưng
rồi chuyến vào Sài G̣n của Lưu Vĩnh Châu đă
không diễn ra. Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng,
với chính sách nhân đạo, ḥa hợp dân tộc của
Đảng và Nhà nước ta, cựu Tổng thống chính
quyền Sài G̣n Trần Văn Hương được
đối xử tử tế, nhà cửa không bị
tịch thu. Ông Hương cũng tích cực học
tập cải tạo để trở thành công dân tốt.
Lưu Vĩnh Châu đưa vợ con vào Thành phố Hồ
Chí Minh sinh sống để chăm sóc, phụng
dưỡng cha. Ba mươi năm biền biệt,
cuộc đời trải qua biết mấy thăng
trầm, giờ cha con mới gặp lại nhau. Ông
Hương sống những năm tháng tuổi già b́nh yên
cùng vợ chồng Lưu Vĩnh Châu và các cháu nội
đến năm 1982 th́ qua đời.
Ngồi tâm sự với chúng tôi trong ngôi nhà
ấm cúng, ngan ngát mùi thơm của mít chín, bưởi
ngọt cùng nước giải khát ngâm trái mơ, ông Châu
thổ lộ: cuộc đời ông thật hạnh phúc
khi tham gia kháng chiến và được đến với
Đảng. Những tháng ngày chỉ huy Đại
đội Công binh trong chiến dịch Điện Biên
Phủ là quăng thời gian hùng tráng và đáng nhớ nhất
của ông. Hồi đó, ở Nam Bộ ngoài ông ra chỉ
có hai người nữa trực tiếp tham gia chiến đấu
ở Điện Biên Phủ, nhưng đến mấy
chục năm sau ngày chiến thắng họ mới
biết và t́m gặp nhau. Sống vui vẻ, giản dị,
lạc quan pha chút hài hước là cách để ông nuôi
dưỡng đời sống tinh thần và giữ
sức khỏe tuổi già...
PHAN
TÙNG SƠN
(Nguồn: qdnd.vn - 21/04/09)