TRỞ VỀ DĨ VÃNG

Vinh Lan

Paris, ngày 15 tháng 9 năm 1980

Thưa Ba,

Con đã tới nhà rồi. Chuyến bay bình an, nhưng khi đến Pháp thì hơi bị trở ngại. Sương mù quá nhiều nên máy bay phải ở lại Marseille hai tiếng đồng hồ đợi trời trong hơn mới dám bay lên Paris, thành thử gia đình đi đón cũng sốt ruột lắm.

Con còn mệt quá vì chuyến bay dài và con chưa quen giờ khắc mới. Con viết ngay về cho Ba Má đừng trông, rồi mai mốt con sẽ viết nhiều hơn. Hôm con đi Ba bị cảm, nay Ba đã đỡ chưa? Con hy vọng Ba không bị nặng thêm.

Con kính chúc Ba Má và gia đình mình luôn mạnh khỏe.

Con

Nguyễn thị Yến

Paris, ngày 1 tháng 10 năm 1980

Thưa Ba,

Con có nhà ở riêng được một tuần nay. Con đã sắp xếp mọi việc trong nhà xong xuôi nên vội viết về kẻo Ba trông.

Hôm mới sang con được em Jacques nhường phòng cho ở tạm, còn em thì sang ngủ với anh Richard. Ở đây họ không ở chung tất cả như kiểu nhà mình là chỉ có vách ngăn trước ngăn sau mà không cần có cửa phòng đóng kín mít. Mỗi phòng chỉ cho một người thôi. Vì thế mà coi như nhà nầy không có chỗ cho con ở luôn. Ông bà Laroche rất tử tế nhưng con bắt buộc phải dời đi nhà khác. Con lo lắm vì con không biết tiếng Pháp mà kinh đô Paris thì quá lớn. Ông bà nói với con thật chậm, luôn luôn có ra dấu tay chân và bằng nét mặt nên con cũng rán đoán hiểu đôi chút.

Ông bà mướn cho con một căn phố nhỏ ở quận 11, tận từng thứ tư ở sát nóc nhà. Phố có hai phòng để ở và một ngăn bếp nhỏ. Con chia một phòng với một dì người Việt, có nghề nấu ăn trong quán ở Quartier Latin. Ông bà Laroche nhờ dì hướng dẫn bằng tiếng Việt để con không bỡ ngỡ lúc ban đầu. Mặt khác, dì lớn tuổi có thể trông chừng con giúp ông để ông không phải thường xuyên lui tới.

Ít hàng thăm Ba Má, chị Nhạn, chị Oanh, em Phụng, em Các.

Con

Nguyễn thị Yến

Paris, ngày 26 tháng 12 năm 1980

Thưa Ba,

Lần đầu tiên con được ăn lễ Giáng Sinh ở xứ người. Quang cảnh rộn rịp lắm làm con nhớ những Giáng Sinh ở Sàigòn hồi con còn nhỏ. Tuy mình không là người công giáo mà năm nào mấy đứa tụi con cũng được Ba Má dẫn ra nhà thờ Ðức Bà xem máng cỏ, hang lừa. Con nhớ em Phụng mê coi quên đi theo mình, tưởng đã lạc mất em rồi. Và năm nào Má cũng nấu vịt rút xương dồn thập cẩm để ăn réveillon như nhà chú Thâu có đạo. Con thích ăn mấy trái táo tàu và củ năng trong nhưn lắm. Những năm sau nầy nhà mình không đủ tiền để sống, nói gì tới ăn réveillon. Nên ở đây tuy người đông đúc, thức ăn ngon mà con không thấy vui như hồi nào đó. Con chỉ đi chơi cho biết vậy thôi.

Mấy tháng nay con đi học tiếng Pháp, đã nói được chút đỉnh. Theo như con hiểu ý của ông Laroche thì ông vì lòng nhân đạo mà đem con qua, chớ ông không thể lo cho cuộc sống của con giống con ruột của ông được. Bà vợ ông không chống đối là một may mắn hiếm có rồi. Vì vậy, ông bảo, ông sẽ giúp đỡ cho con học nghề bán hàng để sau đó con tự tìm thế nuôi thân. Nhiều hơn nữa ông không làm được. Con nghe và ghi nhận chớ chưa suy nghĩ gì nhiều. Nhưng dù thế nào thì con cũng có tương lai, Ba Má khỏi phải lo lắng cho con nữa.

Còn hơn một tháng là đến Tết Nguyên đán. Thỉnh thoảng dì Hai ở chung nhà đem con theo vô quán phụ dì làm lặt vặt trong bếp. Con hy vọng sẽ kiếm được chút ít tiền gởi về cho Ba Má ăn Tết với người ta.

Ba rán giữ sức khỏe nghe. Ba đừng làm việc nhiều lắm. Con chắc không bao lâu nữa con cũng làm ra tiền được để đỡ đần Ba Má.

Con

Nguyễn thị Yến

Paris, ngày 15 tháng 4 năm 1983

Thưa Ba,

Con rất cảm động nhận được thơ Ba. Ba đã chúc mừng sinh nhựt thứ mười tám của con bằng tấm ảnh cũ hồi con mười hai tuổi. Ở nhà mình có bao giờ ăn sinh nhựt đâu, nhưng mà theo tục lệ, Ba Má đã làm bữa cúng để từ giã sự che chở của mười hai mụ bà khi con bỏ tuổi con nít để thành thiếu nữ. Hôm đó lần đầu tiên con được mặc áo dài, được chải tóc thiệt khéo và còn có thêm một cái hoa vải màu vàng đính trên sợi giây buộc lên đầu rất đẹp. Má nói, Má chọn màu vàng vì con chim yến có bộ lông màu vàng.

Bà Laroche gởi cho con một bó bông, còn ông Laroche thì tặng con một cái đồng đeo tay và 100 francs. Ðối với người Âu, tuổi mười tám là tuổi chấm dứt cuộc đời thiếu niên để bước sang giai đoạn làm người lớn nên họ thường tổ chức sinh nhựt lớn lắm, nhưng con không có làm tiệc tùng chi cả, mà chỉ mời dì Hai ăn bánh ngọt uống trà với con sau khi dì đi làm về, để con kể chuyện cúng mười hai mụ bà nhân có tấm ảnh của Ba gởi sang.

Một số hình ảnh của gia đình mà con đem theo con đã, hoặc rửa lớn hoặc rửa thêm nhiều tấm, để treo và gắn đầy hết mấy bức tường. Nó cho con cảm tưởng là Ba Má và hai chị, hai em lúc nào cũng ở chung quanh con.

Hồi mới qua con được ông bà Laroche dẫn đi xem Paris, thấy đâu đâu cũng quá đẹp, quá hào nháng. Mấy tiệm buôn lớn huy hoàng làm sao! Con đi thang lăn lần đầu sợ đến nức cuối sẽ bị kẹt chân, cứ ngó xuống châm bẩm để dợm mà nhảy làm ai cũng cười con nhà quê. Ban đêm cả một vùng chung quanh cung điện Élysée đèn đuốc sáng choang làm con buồn nhớ bên mình điện không có đủ mỗi ngày để xài, một tuần hai ba đêm phải thắp đèn dầu. Quán ăn ở khu dì Hai sao mà nhiều không thể tưởng trong lúc nhà mình, cho đến khi con đi, vẫn còn ăn dậm bo bo với cơm. Con rất mừng nghe nói hoàn cảnh đó bây giờ không còn nữa.

Thấm thoát mà con xa nhà đã ba năm rồi. Dì Hai ở chung nhà cũng thương con nhưng từ khi con bắt đầu đi học nghề thì dì ít gặp con. Bây giờ và sau nầy con sẽ đi làm ban ngày, còn dì thì làm quán, sống nặng về đêm. Dì về nhà lúc con đã ngủ, sáng con thức dậy thì dì đang mê man. Con có ngày nghỉ là chúa nhật, còn dì là ngày thứ năm. Vì thế mà muốn nói chuyện với dì cũng không dễ. Theo thời gian chắc con sẽ có nhiều bạn Pháp hơn Việt Nam. Tuy dần dà con cũng quen đời sống mới nhưng con vẫn thấy khó chịu trong lòng. Nói chuyện với người Pháp và ngay cả với người Việt ở Pháp lâu năm, con có thể hiểu nghĩa của chữ của lời, nhưng ý thì con chưa thông được. Bên mình người ta bươn chải để kiếm sống vì phương tiện sinh nhai khó khăn, bên nây người ta bươn bả sống vì thời gian để sống quá ngắn ngủi. Con nghe người ta bảo thế nhưng thiệt tình thì con không hiểu lắm. Con chỉ biết là nhiều lúc mình rất bơ vơ giữa đám đông, ban đầu là vì tiếng nói khác, rồi kế đến là lề lối sống khác, rồi sau đó là cách suy nghĩ khác, và bây giờ thấm thía hơn là vì tình cảm khác.

Con nhớ hồi con còn ở nhà, mỗi ngày đi làm về Ba hay nằm võng ngoài lan can trên gác, tay vắt lên trán và im lìm cho tới bữa cơm. Má không nói gì mà tụi con chẳng đứa nào dám hó hé. Có lần bác Ba tiệm giặt ủi hỏi con: “Sao ba mầy buồn quá vậy?” mà con đâu biết sao để trả lời. Rồi lần khác dì Năm “nhiều chuyện” ở đằng sau nhà mình nói: “Tại mầy đó!”, con cũng không hiểu vì sao mà tại con. Tới một lúc nào con mới nhận ra rằng con có cái gì khác hơn mấy chị em con. Tóc con hoe vàng chớ không đen huyền, da con trắng hồng chớ không ngâm ngâm, mắt con nâu thẩm và mũi con vừa cao vừa thon dài. Con có hình dạng không giống ai trong nhà cả. Nhưng con đâu có sống khác mọi người trong nhà. Con vẫn thấy con là em của chị Nhạn, chị Oanh, là chị của em Phụng, em Các. Ba Má và nhứt là Ba, Ba thương con đâu khác chị em của con. Con làm sao quên được năm con tám tuổi được lên sân khấu trường học lần đầu tiên, con sợ run bây bẩy mà thấy Ba đứng ở một bên vách phòng dưới khán giả mỉm cười với con là con lần lần yên dạ. Sau khi hát xong ba đón con đằng sau hậu trường, rồi hôn lên trán, khen con hát hay làm con có mộng sau nầy sẽ đi theo nghề ca hát luôn.

Người ta nói con không phải là con của Ba. Con nghe Má chửi lầm bầm hoài vì những lời xì xào ấy, có khi Má chửi bông lông, có khi Má chửi thẳng người nào đó. Con không hiểu gì cả. Con đã lớn lên trong sự nuôi nấng thương yêu của Ba, tại sao con phải hiểu cái gì khác? Nhưng mà rồi, tại tình hình xứ mình thay đổi mà cuộc đời con thay đổi. Má xác nhận con không phải là con của Ba, và người đã gầy tạo ra hình hài con, ông chủ của gia đình Má đến làm việc nội trợ ba ngày trong tuần đã lợi dụng lúc vợ vắng nhà dở trò sàm sỡ, mà Má vì sợ mất việc nên không dám hở môi, đã chịu nhận trách nhiệm của hành động mười lăm năm về trước.

Con không muốn đi nhưng con phải về quê hương của cha đẻ. Ðiều nầy đã làm con đau buồn lắm. Con thấy hôm đưa con đi Ba cũng buồn, cũng im lìm như những khi Ba nằm võng vậy, làm con chỉ muốn khóc mà con không dám nói. Từ đó tới giờ ông Laroche luôn luôn tử tế với con, nhưng chưa bao giờ ông cho con cái cảm tưởng ông là cha đẻ của con. Ông cứu giúp con vì lòng nhân đạo hay để cho lương tâm đừng cắn rứt? Con không dám suy nghĩ, phân tích. Con sợ mình sẽ mang tiếng là vô ơn bạc nghĩa.

Ba ơi, con nhớ Ba lắm. Con nhớ những ngày sống với Ba lắm.

Con kính chúc Ba Má sức khỏe dồi dào để chờ một ngày nào đó con sẽ về thăm.

Con của Ba

Nguyễn thị Yến

Paris, ngày 22 tháng 11 năm 1985

Thưa Ba,

Bữa nay Ba đã khỏe chưa? Nghe tin Ba bị sưng phổi con lo quá. Con đã gởi thuốc về cách đây hai tuần. Con gởi cấp tốc nữa, hy vọng nó đi mau hơn bình thường. Ba rán tịnh dưỡng cho bịnh đừng nặng thêm, nhớ nghe Ba. Thuốc men trong nước còn hiếm hoi, nếu cần gì thì Ba biểu chị Nhạn viết thơ cho con ngay để con mua cho kịp.

Con đã học xong nghề bán hàng, xin việc làm cũng được rồi. Ðầu tháng sau con hành nghề thiệt đó. Có thể nói là con rất may mắn, vì bên nây kiếm được việc làm không phải dễ. Có lẽ nhờ bằng cấp ra trường nghề của con có điểm cao, lúc đi trình diện với hãng con gây được ấn tượng tốt và cũng chắc là ông Laroche đã nhờ người giới thiệu giúp. Như vậy là chuyện con tính lo cho hai em con học xa hơn chắc thực hiện được. Ba Má cứ yên tâm. Ba phải hứa với con là Ba bớt làm công việc nặng nhọc hơn hồi trước. Mười năm rồi nhà mình sống rất là thiếu thốn, con sợ Ba bị yếu đi nhiều. Chừng có lương con sẽ lo thuốc bổ cho Ba.

Hôm nọ Ba có hỏi con làm gì sau giờ làm việc? Và con có giao hảo với bạn bè nhiều không? Thường thì con ở nhà đọc sách báo để học hỏi thêm. Ðời sống bên nây khác mình nhiều lắm, nếu không biết gì hết thì giống như trong “hốc cà tó” ra tỉnh vậy. Nhờ dáng dấp lai Âu mà con ít bị dòm ngó để ý. Người ta chỉ ngạc nhiên là con nói tiếng Pháp dở, tại vậy mà con rán học lắm. Con cũng không có bạn nhiều. Con chơi với họ trong thời gian ở trường thôi. Lâu lâu con mới đi xi nê một lần. Có lẽ còn một trở ngại trong lòng của con, trong đầu của con, làm con chưa hội nhập được nếp sống của Paris. Trong nhà nầy con ở từng cao nhứt được gọi là gác thượng, cửa sổ nằm trên nóc nhà, muốn mở phải chống nó lên, chỉ thấy trời, mây và mái ngói chớ không thấy người. Con không có dịp làm quen với ai trong nhà, ngoài câu chào hỏi khi gặp nhau ở cầu thang. Người ta chỉ sống riêng trong gia đình và mạnh ai nấy sống, không ai muốn đụng chạm tới ai. Ở đây không có cảnh ngồi lê đôi mách của mấy bà ăn không ngồi rồi, chuyện nhà mình không lo mà cứ lo đi xía vô chuyện nhà người khác. Lúc đầu con thấy yên tĩnh mà lần lần thấy buồn, vì sự yên tĩnh đó làm con nhớ xóm đường rầy của mình lắm. Xóm tối ngày om sòm tiếng con nít, tiếng chửi lộn, tiếng diễu cợt chọc quê của người nầy người nọ. Con nhớ dì Năm, hồi đó con không ưa dì nhiều chuyện mà bây giờ nghĩ lại, dì luôn luôn nhúm lửa bếp giùm tụi con khi Má không có nhà, hay mỗi lần nghe em Các khóc là dì lật đật chạy qua, coi có chuyện gì chẳng lành không. Giờ nầy con mới biết là dì tử tế, tốt bụng. Còn chú bảy Xị nữa, ổng nhậu hoài nên bị mang tên “Xị” đó, phải không Ba? Chú giận mấy chị con của bà Phán Thục đã ngạo con “Má mầy lấy Tây!” nên hăm: “Tụi bây đi ngang đường rầy là biết tay tao!” làm họ hết dám nói bậy và muốn qua chợ phải đi đường vòng. Con thấy tức cười quá. Và bà Sáu đánh ỏ khó tánh nữa, ngoài thời gian ngồi sòng bả cứ đi tò mò dòm ngó nhà người khác rồi cằn nhằn chuyện của người ta, vậy mà bả cũng hiền với con lắm. Mỗi khi con qua nhổ tóc ngứa cho bả, bả hay khen con có đôi mắt đẹp và nói hoài: “Mầy có phước được ba mầy cưng!” Con thấy ai cũng thương con hết, phải không Ba?

Ở đây, con có cùng màu da, màu tóc, màu mắt như người bản xứ, mũi con cũng cao, mi con cũng dài và con cũng hiểu tiếng nói của họ, nhưng mà con không có tâm hồn của họ, không có cảm xúc giống như họ. Con thấy lạc lõng giữa những người cũng là đồng chủng với con làm sao! Con đã nhận ra sự thật rằng, đất nước nầy là quê cha của con, là hiện tại của con nhưng không là quá khứ của con, không là cội nguồn của con. Con đứng đây, được phép ngó tới mà không thể nhìn lui. Con cảm thấy như hổng chân khi không tìm được gì để bám víu. Con nghĩ rằng, con người thỉnh thoảng vẫn cần có cái gì để tựa, để bám, phải không Ba? Hồi còn ở nhà con có Ba, con biết Ba lo cho con nên lúc nào, làm chi con cũng thấy vững lòng hết. Vì lòng tin ấy mà khi biết mình thật sự đi sang Pháp con không mấy hồi hộp lo âu. Trong tâm tưởng con biết là con có Ba. Qua tới bên nây rồi con mới hiểu điều đó chỉ ở trong tâm tưởng thôi, chớ thực tế thì con rất cô đơn. Ba ở xa xôi quá.

Người cha máu huyết của con thì theo thời gian ít gặp gỡ đi. Ông đã làm tròn bổn phận của ông: đem con qua, giúp con có nghề nghiệp, cho con cuộc sống đàng hoàng. Ông không còn trách nhiệm gì nữa và ông cũng không muốn có một ràng buộc tình cảm nào với con, cũng như hồi xưa quả thật ông cũng chẳng có một chút tình cảm nào với Má. Ðó chẳng qua là một phút đòi hỏi sinh lý không dằn được của người có quyền thế trong tay. Con không còn là một đứa con gái nhỏ ở tuổi mười lăm như khi mới đặt chân lên nước Pháp nên con phải hiểu sự tế nhị của hành vi nầy. Con cũng không muốn có một phán đoán luân lý nào, mặc dù bây giờ con đã hiểu được vì sao Ba buồn. Con đã tự an ủi rằng, tuy ông Laroche không có tình, nhưng con vẫn phải ghi nhận thiện chí biết nghe tiếng nói lương tâm của ông và một chút lòng nhân của gia đình ông. Con nghĩ, đó cũng là một điểm đẹp của con người rồi, phải không Ba? Có lẽ mình nên chấp nhận cái đẹp của hiện tại hơn là cứ nghĩ quanh quẩn về tội lỗi của chuyện đã qua, phải không Ba? Vì thế mà con tôn trọng thái độ của ông và không dám làm phiền ông bà nữa. Mỗi năm con chỉ viết thiệp chúc mừng sinh nhựt ông, nhân dịp lễ Giáng Sinh và Tết dương lịch để tỏ lòng biết ơn. Chỉ vậy thôi. Lối sống hời hợt của con người trong mối liên hệ ruột thịt đó càng ngày càng làm con thấm thía rằng, tình yêu thương và sự gắn bó giữa những người thân thuộc không hẳn phải bắt nguồn từ cùng một giòng máu.

Ba ơi, con nhớ Ba lắm. Con cầu mong Ba luôn mạnh giỏi.

Con của Ba

Nguyễn thị Yến

Paris, ngày 3 tháng 12 năm 1990

Ba ơi,

Ba biết gì không? Hai tuần nữa con sẽ về thăm Ba đó. Con mới nhận được chiếu khán hồi sáng nầy. Bây giờ con lo sắp xếp, mua sắm đồ đạc, nhứt là quà cho hai em con. Con kiếm vài cái áo đẹp cho Phụng. Con gái lớn rồi phải diện một chút. Con thấy trong hình gởi qua em ăn mặc lam lủ, con thương quá. Có một dạo con cũng thế, nhưng giờ con đủ sức làm cho em con khá hơn rồi. Cho em Các, con đã mua một số sách, đặc biệt là mấy cuốn tự điển mà con biết là không tìm được trong nước hoặc là quá mắc.

Hổm nay con nôn nóng không yên, mong mau tới ngày lên đường. Chuyện giấy tờ con biết nó chỉ là vấn đề thủ tục, người ta về xứ nườm nượp nên con cũng tin chắc thế nào con cũng được phép.

Ba biết con đang mơ cái gì không? Con chắc Ba sẽ biểu con đi mua xí quách của xe hủ tíu về nhậu với Ba - phải nhớ đòi cho được một con khô mực đã nấu trong nước lèo nữa - Ba uống bia còn con uống nước lạnh như hồi con mười tuổi vậy. Rồi Ba sẽ làm món mắm cua, bỏ gừng thiệt nhiều để có mình Ba với con ăn được thôi. Má cằn nhằn là cay quá mà mấy em con thì không có đứa nào ăn nổi. Con nhớ, mỗi lần nghe ai than cay là Ba nói: “Con Yến là con của tao, có một mình nó biết ăn cay như tao!” Còn gì nữa, à, con sẽ đòi má nấu canh mẳn cá chim, tại vì con cứ thấy vui là Ba rầy tụi con không biết “chíp chíp” mấy cái vi cá để thưởng thức chất béo của nó mà cứ vẽ ra rồi quăng đi. Mấy chị em con cứ cười với nhau vì biết Ba biến chữ “chép” thành chữ “chíp”. Bữa nào trời đẹp thì sau khi ăn cơm chiều xong Ba sẽ chở tụi con ra bến Bạch Ðằng để hóng gió và coi tàu như mười năm trước. Bây giờ con muốn hóng gió thôi chớ tàu thì đâu có đáng để coi nữa. Ba ơi, con nghĩ là Ba không còn ít nói như hồi đó nữa tại con đã lớn rồi, không biết có đúng không vậy Ba?

Con tính như thế nầy, con sẽ sửa sang cái nhà mình lại cho nó chắc chắn hơn. Ở Paris con chia phòng với dì Hai nên tổn phí rất ít. Con chẳng tiêu xài gì ngoài những thứ cần thiết trong khi con đã đi làm năm năm rồi, nên con chắc là con có thể thực hiện được điều mơ ước. Cho đến bao giờ Ba Má còn khỏe mạnh thì mỗi năm con sẽ về hai tuần ăn Giáng Sinh với gia đình. Hai chị con đã có chồng đi mất rồi. Con muốn về nhân dịp Tết ta hơn nhưng mà lúc đó con không xin nghỉ phép được. Ba Má cứ tưởng tượng như con đi làm xa vậy, phải đợi lễ lớn mới về nhà được. Và con sẽ sống với Ba Má như ngày nào….

Con mừng lắm vì con được trở lại gốc rễ của con, trở về dĩ vãng của con.

Ba ơi, con thương Ba lắm, vì Ba là Ba của con mà!

Con của Ba

Nguyễn thị Yến