Xứ xa và xứ mơ

Trang Thế Hy

Sáng trăng giã gạo giữa trời

                                                          Cám bay phảng phất nhớ người xứ xa

  (Câu hát ru Nam bộ)

Định Tường, ngày… tháng… 1956

Kính gởi nhà văn Sơn Dũng, Sàigòn

Thư nầy là bức thư thứ nhất tôi gởi đến ông. Nhưng nó là bức thư thứ hai mà tôi viết cho ông.  Bức thứ nhứt – viết cách đây ba năm và hiện tôi còn đang giữ – không được gởi đi vì sự e thẹn hồn nhiên của một cô gái hai mươi tuổi có tâm hồn nhạy cảm với văn chương. Còn bức thư nầy hôm nay đến tay ông là vì sự e thẹn kia đã lùi bước trước nhiệt tình yêu văn nghệ trong lòng cô gái ấy.

Thư sẽ nói về nhân vật trong thơ và truyện của ông trong vòng ba năm nay. Những nhân vật ấy hôm nay gặp nhau ngoài phố chắc là không chào nhau bao giờ. Và rủi như có cụn trán nhau để bị bắt buộc phải làm quen thì họ sẽ hết sức ngạc nhên tại sao họ lại có thể cùng xuất thân từ nguồn sáng tạo của một người nghệ sĩ.

Chàng trai trong tác phẩm của ông ba năm về trước thật là dồi dào sức sống nội tâm, ít nói, suy tư nhiều, hơi quê mùa một chút, nhưng khinh bạc với phù hoa, có cái hào hùng trầm lặng của một người dám nhìn rất xa về phía trước để mà cười được trên những đắng cay đau xót của hiện tại.

Còn chàng trai trong tác phẩm của ông bây giờ thì thế nào ? Đó là một anh chàng hoặc chãi chuốt hào hoa trong bộ cánh diêm dúa hợp thời trang hoặc xốc xếch một cách giả tạo cho có cái bề ngoài nghệ sĩ. , ưa làm như khinh bạc với mọi thứ tiện nghi nhưng tâm địa lúc nào cũng bị sự khao khát hưởng thụ triền miên dằn vật, ưa chưởi đổng lối trang phục khiêu dâm mà không tự thấy mình là con mồi thảm hại của những ham muốn nhục dục không được thỏa mãn.

Chỉ trong vòng ba năm, một nguồn sáng tạo mà kỹ xảo tăng lên, tinh hoa cảm nghĩ tàn lụn xuống đã đẻ ra hai loại nhân vật khác nhau xa đến độ làm rơi nước mắt của bất cứ ai còn chút nhiệt tình với văn nghệ thuần lương.

Chàng trai trong tác phẩm ông bây giờ không còn ai thương ghét nữa bởi chính anh ta không còn can đảm để ghét thương ai. Con người đó, đương nhiên là tôi không thèm ghét nhưng đôi khi tôi cũng muốn ép lòng mình thương thử anh ta mà không sao thương được. Trong tâm hồn anh ta không có một chỗ nào sạch sẽ để mời người thương tìm lấy chỗ ngồi.

Tôi mong mỏi thơ nầy sẽ làm ông giật mình, suy nghĩ, buồn nhưng không thất vọng. Tôi có thể mang tiếng là một cô gái thiếu dịu dàng, cực đoan trong yêu ghét, thậm chí có hơi ác, nhưng mặc kệ. Tôi cần nói để ông biết rằng sau ba năm phiêu lưu trong cái thế giới nghệ thuật của ông, bây giờ tôi đứng lại bơ vơ, lạc lỏng với nhiều cay đắng bẽ bàng.

Tôi ghi rõ tên thật, địa chỉ của tôi là để tỏ rằng tôi chịu trách nhiệm về những điều tôi phát biểu chớ không phải để ông viết thơ phân trần.

 Tôi không ưa những lời đính chánh và tuyên bố. Tôi thích việc làm.  Tôi chờ đợi những bài viết mới của ông.Kính chào ông,

TRẦN THỊ THU

Thị xã Mỹ Tho, Định Tường

* * *

Sàigòn, ngày… tháng… 1956

Cô Thu,

Cô đợi đã tám mươi mốt ngày rồi mà chưa được đọc một chữ nào của tôi trên báo. Cô còn đứng quanh quẩn đâu đó trong khu vườn nghệ thuật của tôi để chờ xem một bông hoa nho nhỏ nở ra hay đã bỏ đi mất rồi ?

Tôi viết cho cô với sự hoảng hốt đó. Mong được cô lên tiếng cho tôi vững bụng. Tôi đếm từng ngày để có con số tám mươi mốt như đã viết chắc cô đang hình dung được tôi đang cố gắng đến bực nào. Tôi từng ví một nghệ sĩ bứt rứt vì sáng tạo với một người đàn bà đau bụng đẻ. Trong tám mươi mốt ngày qua tôi thấm thía mỗi phút một đậm đà về sự so sánh đó. Nhưng đau bụng lâu quá mà không đẻ được cũng tội nghiệp chớ. Cho nên ngoài sự lên tiếng của cô, tôi xin thêm một hình thức khích lệ tối thiểu nữa gọi là liều thuốc ‘sanh khỏe đẻ vui’ . Tôi đề nghị cô gởi đến tôi bức thư cô viết cho tôi ba năm trước mà cô nói là còn đang giữ.

Mong rằng cô không nở thấy tôi đèo bòng. Tôi cần phải trẻ khi sáng tác . Mà muốn trẻ thì phải gợi lại thời thơ ấu. Hồi nhỏ, mỗi lần sai tôi đi tiệm mua đồ, mẹ tôi luôn luôn có cách làm cho tôi phấn khởi bằng một đồng xu mua bánh, một món đồ chơi, một lời hứa ,mai mốt cho xem hát. Hoặc ít nhứt cũng có một lời khen giỏi trước khi đi.

Tôi thấy chuyện đó có lý. Cô nghĩ sao ? Chào cô và tha thiết đợi tin.

SƠN DŨNG

* * *

Định tường, ngày… tháng… 1956

Ông Dũng,

Tôi lên tiếng đây. Tôi hãy còn đứng trong khu vườn nghệ thuật của ông và không hối thúc. Tôi là phụ nữ nên rất thương đàn bà đau bụng đẻ nhưng không thích những đứa con thiếu tháng.

Đồng ý khích lệ ông theo cách đã đề nghị nhưng sửa đổi đôi chút. Cái hộp nhỏ mà ông nhận được cùng với thư nầyđựng một đoạn cắt trong bức thư mà ông đòi xem . Đoạn nầy tôi cho rằng ông thích nhứt vì lúc viết nó tôi e thẹn nhiều hơn hết. Ông chỉ được phép mở hộp ra sau khi tôi đọc tác phẩm mới của ông và cho biết ông có nên mở hộp ra hay không.

Tại sao lại có chuyện cắc cớ đó ? Ông nhắc chuyện hồi nhỏ, tôi cũng nói chuyện hồi nho. Hồi nhỏ,  có một lần kía cha tôi cho tôi một cái hộp rất xinh, dặn rằng cứ để vậy mà cầm chơi dừng có vội mở ra vì nó đựng một món đồ càng lâu mở hộp chừng nào càng quí thêm chừng nấy. Sự kiên nhẩn của tôi kéo dài được mười hôm. Té ra nó không có đựng gì cả. Tôi phụng phịu muốn khóc thì được cha tôi giải thích rằng món đồ quí giá ấy là bài học về sự kiên nhẩn.

Mong rằng ông nghiêm khắc với ông. Tôi có cách riêng rất nhiệm mầu để biết ông có lén mở hộp hay không . Chào ông. Chúc ông kiên nhẩn và có nhiều hào hứng sáng tác.

THU

* * *            

Sàigòn, ngày… tháng… 1956

Cô Thu,

(điện tín)

Đã nhận được hộp và thư. Stop. Rất phấn khởi. Quyết không lén mở hộp và hy vọng sẽ được phép mở rất gần đây. Stop final.

DŨNG.

* * * 

Định tường, ngày… tháng… 1956

Ông Dũng,

(điện tín)

Đã đọc bài V.X. trên tuần san B.K. Stop. Hay. Rất bằng lòng. Mở hộp đi. Stop final.

THU

* * *

Sàigòn, ngày… tháng… 1959

Hiền thương mến,

Thấm thoát mà đã ba năm rồi Hiền nhỉ,

Buổi chiều chia tay giữa chúng ta tại bến đò Xóm Dầu trên tả ngạn dòng sông Bảo Định tính ra cách đây đã hơn một ngàn chín chục buổi chiều rồi. Vậy mà bây giờ sực nhớ lại hình như là mới hôm qua hôm kia gì đây, gần lắm.

Sáng trăng giã gạo giữa trời

Cám bay phảng phất nhớ NGƯỜI XỨ XA

Bức ảnh của Hiền tay dắt đứa con thơ bên dưới có câu hát ru ngọt ngào mà ai oán đó, tôi đã đốt bỏ liền sau khi giở nắp hộp ra với nhiều mặc cảm tội lỗi và một sự mong mõi chân thành rằng nó sẽ mau phai lạt trong lòng tôi. Bởi tôi hiểu được Hiền muốn nói gì với tôibằng hình ảnh đứa con thơ và bốn chữ NHỚ NGƯỜI XỨ XA viết hoa đậm nét ấy. Vậy mà tại sao tôi vẫn còn tìm đến gặp Hiền ?

Trong ba năm trời nay, sự im lặng của tôi đối với bao nhiêu bức thư khuyên nhủ và khích lệ của Hiền gởi đến tôi đã được Hiền hiểu như thế nào / Có lẽ Hiền nghĩ rằng tôi đã tìm được người con gái tên Thu mà Hiền đã dựng lên cho sự mơ ước của tôi với thiện ý thuần lương hóa một tài năng có triệu chứng đi vào đọa lạc. Hiền đang nhớ người xứ xa có thật của Hiền rồi Hiền muốn cho tôi cũng có một người xứ xa trong mơ cho nó vui phải không ?

Bịa ra một nàng tiên để cho bạn mình có những giấc mơ tiên tươi đẹp tức là thương bạn. Chừng hai mươi mấy năm về trước , lúc tôi còn là một thằng nhỏ năm bảy tuổi việc làm đó của Hiền có lẽ vui vẻ thật. Bởi vì thằng nhỏ đó gặp tiên trong chiêm bao chỉ biết xin bánh và đồ chơi rồi lật đật gỡ tay nàng tiên mà chạy vuột đi đùa giỡn. Một người đàn ông đứng tuổi đang thèm yêu gặp tiên có khác hơn nhiều. Anh ta sẽ ôm giữ nàng tiên đó bằng đôi cánh tay rắn chắc không phải để xin bánh hay đồ chơi như hồi nhỏ.

Trong ba năm nay, rất nhiều lần, tôi gặp cô Thu của chúng ta trong mơ nhưng không có lần nào tôi dám ôm giữ cô ta  cả. Vì sao Hiền biết rồi nhưng tôi vẫn cứphải nói. Nói rằng Hiền đã gởi gấm quá nhiều thịt xương cảm nghĩ của Hiền vào cô Thu tưởng tượng đáng yêu kia. Vì vậy mà tôi đành im lặng trong mơ rồi im lặng luôn ngoài cuộc đời cho đến sáng nay.

Hồi hôm tôi đã ngủ một giấc ngủ ngon lành, không mộng mị. Vậy mà sáng sớm khi thức giấc, sờ tay lên má tôi nghe rỏ ràng có dấu vết của môi ai đã lén đặt lên đó một cái hôn trong lúc tôi say ngủ . Tôi nghĩ đến một vành môi không có son những thơm và ấm như bánh mới. Không khí trong phổi tôi, không khí của căn buồng, rồi toàn khối không khí bao bọc quả địa cầu nầy trong đó lẫn lộn rất nhiều bụi phóng xạ của các cuộc thí nghiệm bom nguyên tử bổng chìm đắm trong sự nồng nàn ân ái đối với tâm linh tôi.

Đây không phải là cảm giác trong chiêm bao nữa. Tôi đang thức và rất tỉnh táo. Tôi tự biết rằng khi nói hai tiếng ‘môi ai’ chính tôi đã biết ‘ai’ đó là ‘ai’ rồi.

Chưa biết thư có gởi đi hay không. Nhưng tay tôi cần viết để chân tôi khỏi thèm đi. Bởi vì đi đâu, đi tìm ai, Hiền biết rồi.

Hiền có khoan thứ cho tôi không ?

DŨNG

* * *

Định tường, ngày… tháng…. năm 1959

Anh Dũng,

Tôi trở về nhà hai hôm nay và viết cho anh trong cái đắng lạnh của một đêm dài thao thức vì khao khát. Tôi biết chắc rằng anh sẽ tìm đến tôi cho nên mới bỏ nhà trốn đi. Đây là một thú nhận đáng giùng mình lắm rồi, anh đừng đến gặp tôi một lần nào nữa. Người láng giềng kể lại, anh nhìn quanh quất trong vườn vắng, cất tiếng kêu không có ai thưa rồi lửng thửng trở lại bến đò, không có tôi dắt con đi bên cạnh như ba năm trước. Cái cảnh chàng Kim đi qua nhà Vương viên ngoại nhìn cửa đóng thên gài, đầy thềm hoa rụng chắc cũng buồn đến cở đó là cùng phải không anh. Tôi nghĩ vậy mà thương anh đứt ruột.

Sự sống dày vò chúng ta, chúng ta tự dày vò nhau thêm nữa, sao đành.  Nhưng phải ‘đành’ thôi anh Dũng ơi ! Tôi nhớ người xứ xa của tôi với đứa con thơ và tấm dung nhan tàn lụn âm thầm trong đơn lạnh, . Do thương anh, tôi dựng cho anh một con người xứ mơ để anh mơ ước tìm tòi trong cái duyên văn nghệ hẩm hiu giữa một tình trạng mà tinh hoa cảm nghĩ rẻ như bèo. Tôi đâu có chất liệu nào khác nên phải lấy thịt xương , cảm nghĩ của tôi mà nặn ra con người tên Thu đó. Chắc anh không nỡ trách tôi chơi ác. Bởi con người bị tôi làm cho đau khổ trước hết chính là tôi.

Thôi, nói cách nào thì cảnh ngộ của chúng ta cũng đã là như vậy. Chỉ mong rằng khi bức tường ngăn cách tôi và ‘NGƯỜI XA XỨ’ của tôi bị xóa bỏ thì con ‘người xứ mơ’ của anh do tôi dựng lên không còn mang mẫu thịt xương cảm nghĩ của người thiếu phụ tên Hiền nầy nữa.

Sáng nay trời hơi lành lạnh làm tôi sức nhớ rằng tôi đã tình cờ dùng tên Thu đặt cho tác phẩm của tôi là một giai nhân tưởng tượng đã làm cho chúng ta cùng đau khổ.

Bây giờ lại đang là giữa mùa Thu, cái mùa Thu lịch sử có khả năng gợi lên những hình ảnh hùng tráng nhất trong những tâm hồn giàu bi lụy  nhứt. Những hình ảnh đó sẽ giúp chúng ta có can đảm tìm được nguồn vui mỗi khi nghe hơi Thu lạnh (+) nhớ người xứ xa. Chúng ta cùng mong mỏi như vậy.

 Gởi cho bàn tay cầm bút của anh một cái hôn – và chỉ một lần nầy thôi nhé – để anh đừng bao giờ nghĩ đến một vết hôn nào khác ở một chỗ nào khác ngoài bàn tay cầm bút.

HIỀN

* * *

Trên tuần báo VUI SỐNG ở Sàigòn, số 4 ra ngày 6-10-1959 bài nầy được trình bày với nhan đề : NGHE HƠI THU LẠNH NHỚ NGƯỜI XỨ XA.