Con sáo đen mỏ vàng

Huỳnh văn Lang

(Chuyện nầy rút ra từ sách Ký ức Huỳnh văn Lang, Quyển I, Chuơng 1, đọan 15, từ tr.20 đến tr, 29. Để bà con đọc và kể cho nhau nghe mùa lễ Giáng sinh 2008 nầy.)

Về bên ngoại, từ 6, 7 tuổI đến 10, 11 , tức là lúc bà ngoại tôi còn sống, ngoài những cái thú bắt cá làm vườn với cậu dượng là những ngườI lớn, tôi còn chia sẻ bao nhiêu cái thú khác với anh em cô cậu, dì dượng mà tôi còn nhớ như mới ngày nào mà lòng tôi không khỏi bồI hồi thương tiếc đến rơi nuớc mắt khi ngồi viết lại những câu chuyện vui có buồn có hối hận an năn cũng có. Tôi không đựơc phước biết bà nội, vì bà đã mất năm 1920, trước khi tôi sinh ra cả 2 năm. Nhưng tôi biết bà ngoại tôi nhiều, dù chỉ trong một thời gian ngắn ngủi 5, 7 năm thôi. Thành ra tôi không rõ ‘’cháu bà nội, tộI bà ngoại’’ là thế nào, nhưng tôi biết rõ bà ngoại tôi cưng tôi đến tôi hư mất thôi. Đây là một trường hợp điển hình, mà tôi không bao giò quên được, dù câu chuyện xảy ra đã gần 80 năm rồi, tôi nhớ cả những chi tiết nhỏ, chỉ vì nó đau thuơng cho tâm hồn non nớt của tôi quá, nó đã làm cho tôi vui sướng hết sức trong năm bảy tiếng đồng hồ, mà lại gây cho tôi một nỗi niềm bất hạnh nhiều ngày nhiều tháng, tôi ăn năn hối hận chưa bao giớ có, hơn là bị cha đánh hay mẹ la rầy nhiều và thật nhiều.

Vốn mỗi lần về bên ngoại là mỗI lần tôi say mê chia sẻ những thú chơi của trẻ con miệt vướn, khác với trẻ con tá điền tá thổ miệt đồng ruộng bên nội tôi là đá gà tre, đá cá thia thia, bắt chim bắt chuột. Ở miệt vườn họ đạo CG BảI xan nằm bên sông Cổ-chiên trẻ nhỏ có những trò chơi êm đềm hơn, là câu cá rô đồng, trèo cây bẻ ổI, bẻ mận, bẻ xoài, là làm vườn, trồng hoa, là nuôi chim nuôi cò. Bà ngoạI tôi sinh sống với gia đình cậu hai Lê văn Ca, đang giữ chức Biện hay thư ký ban Hội tề họ đạo BảI xan, nhà sát bên là nhà của cậu sáu Thấm, em cùng cha cùng mẹ của mẹ tôi. Cậu Sáu có 4 đứa con là thằng Khâm thằng Phục, con Mạng con Khéo, Khâm và Phục củng lứa tuổi với tôi là hai đứa bạn thân thuơng của tôi, cũng lại là hai đứa cháu nội trai được bà ngoại tôi cưng kiêu nhứt, vì các con của cậu Hai tôi là chị ba Gấm, chị tư Thêu, chị năm Nhiễu và chị út Phê, tất cả đều là gái.

Và lần đó cũng như các lần trước, vừa lên bờ, chưa kịp vào nhà cậu Hai chào hỏi bà ngoạI tôi đã nhảy qua nhà cậu Sáu tìm thằng Khâm thằng Phục để cùng nhau bày trò vui chơi cho tới chiều tối, đợi đến bữa cơm chiều mới chịu nhảy trờ về hỏI thăm bà ngoạI tha thiết hơn. Nhưng lần nầy có khác một điều là ngoài trò đánh bi thảy lỗ, leo cây mận cây ổi bẻ trái chín, đánh đu trên cây lý, trèo trên cây xoài tượng…thằng Khâm giới thiệu với tôi một con sáo đen có mỏ vàng vừa biết nói ‘’chào ông chào bà’’, nuôi trong một cái lồng nang tre mới tinh, với một óng nước cũng bằng óng tre nhỏ xíu. Như sét đánh, nói theo kiểu nguời lớn tôi ‘’si tình’’ với con sáo nầy ngay như là với một con em gái xinh đẹp đang tập nói. Tôi đã từng thấy loại sáo đen nầy, khi chúng kéo nhau từng bầy đến đậu trên cây vông dồng bên hồ sen của chúng tôi, nhưng chúng chỉ biết kêu la chói tai nhức óc, nhiều khi tôi lấy nạng giàng thun bắn cho bỏ ghét, tiếc là chưa bao giờ trúng một con nào. Song con sáo nầy của thằng Khâm hoàn toàn khác hẳn, nó là một nàng tiên đội lốp con sáo, nên biết chào ông chào bà, mà giọng nói của nó cũng khác thường, vừa thanh cao như tiếng hát, mà cũng vừa ngắn gọn như tiếng nói của một em gái 2, 3 tuổI mới biết nói. Thật ra tôi đang cần một đứa em gái như thế, dù đang có liên tiếp 3 em gái, con Chín, con Mười, út Nhứt, nhưng tụi nó hay khóc hay lèo nhèo nhõng nhẽo tôi không ưa lằm. Ngoài ra tại sao tôi còn muốn làm một thầy giáo như anh hai Tân, nên cần có một đứa học trò để dạy cho nó nói giỏI hơn nữa. Tôi có thể dạy cho nó nói tiếng Pháp như Merci, Pardon, Bonjour, Maman, Bonjour, Papa…như anh hai Tân mới dạy cho tôi năm rồI!

Vì con sáo đen mỏ vàng nầy mà ba ngày về bên ngoạI lần nầy tôi không mấy tha thiết với các trò chơi quê mùa của hai anh em thằng Khâm thằng Phục nữa. Sáng sớm vừa thức dậy tôi đã nhảy qua nhà cậu Sáu, tôi chỉ muốn chơi với con sáo, nói chuyện với nó, tôi còn muốn tập nó bắt chước thằng Khâm thằng Phục gọi tôi ‘’ anh tám, anh tám’’, nếu nó nói đựơc như vậy thì chắc chắn tôi sẽ sung sướng vô cùng Thế là qua chiều ngày thứ hai, giữa tôi và con sáo đã khởi sự có một sự thông cảm không còn rụt rè nữa, mà làm như nó cũng đã bắt đầu biết tôi đang thuơng nó và tôi cũng cảm nhận thấy nó thân thiện vớI tôi hơn, nhứt là khi tôi bắt cào cào trong vườn nhà bên bà ngoạI đem qua đút cho nó từ con một mà lạI là cao cào còn non chưa đủ cánh đủ chân thật ngon lành. Vì thế mà chiều lại, trước khi về nhà cậu Hai đế ăn cơm tốI, cầm lòng không được nữa, tôi quyết định phảI chiếm đoạt con sáo nầy cho kỳ được và bằng mọi giá. Tôi đề nghị với thằng Khâm thằng Phục mua con sáo nầy 5 xu hay 1 cắt cũng được, hoặc là đổI lấy đổ chơi nào chúng nó thích, như một hai chục đạn bi màu, như hai đôi giàng thun hay hai cái nạng cẫm lai cũng được. Không dè, tôi chưa nói hết câu là hai anh em nó dứt khoát ’’không, không bao giớ’’, rồi bỏ đi không muốn nói chuyện với tôi nữa, cũng không muốn rủ tôi đi ra ruộng bắt cào cào châu chấu, để câu cá rô vừa để cho con sáo ăn.

Trước sư từ chốI cứng rắn và dứt khoát của hai anh em thằng Khâm thằng Phục, tôi hoàn toàn thất vọng và buốn buốn, để rốI suy nghĩ dữ lắm, cố tìm cho ra một gỉai pháp nào linh nghiệm hơn để chiếm hữu cho bằng đươc con sáo nầy, nó không còn là một con chim tầm thường nữa mà là mốI tình đầu của tôi. Đếm hôm ấy tôi trằn trôc, thao thức, khó ngủ, chỉ trông mau sáng…vì tôi đã nghĩ ra đuợc một gỉai pháp rối! Ăn cháo sáng xong, tôi bồI hồI đợi mẹ tôi và bà ngoại đi xem lễ về. Bà ngoạI vừa tớI nhà tôi đã chạy ra sân, nắm tay bà ngoạI và nói nhỏ cho bà ngoạI nghe sự đòi hòi của tôi : ‘’Ngoại, ngoại, Khâm Phục có con sáo biết nói, con mua tụI nó không bán, muốn đổI bao nhiêu đố chơi tụI nó cũng không chịu. làm thế nào ngoại biều để con sáo cho con được không? Con thuơng ngọai lắm!’’

Bà ngoạI tôi chưa trả lờI, chỉ dẫn tôi vào nhà và móc túi ra cho tôi gói kẹo gừng bà mua ở cửa tiệm trước cửa nhà thờ. Đúng là thứ kẹo tôi ưa thích mà đã có lần tôi xin mẹ tôi khi đi thăm câu út Châu sau khi xem lễ ra. Lần nầy tôi nhận lấy cả gói kẹo gừng, chỉ cám ơn bà ngoại lấy lệ, tâm trí tôi đang để ớ đâu đâu, chỉ có con sáo đen mỏ vàng là quan trọng thôi!

Đã gần tớI giớ phải đi về Long thuận rồi, mẹ tôi thì còn ghé thăm nhà dì Mười, cậu Tám và cậu Năm trước khi xuống ghe, hai tay chèo đang chờ sẳn. Người tôi bồn chồn, đi đứng không yên, vừa muốn nhảy qua thăm thằng Khâm thằng Phục, vừa muốn nhờ bà ngọai can thiệp một lần nữa xem sao. Tôi vội vã vào buồng bà ngoại và lèo nhèo một lần nữa: ‘’Ngoại nói thắng Khâm thằng Phục bán con sáo cho con đi, ngoại!’’. Lần nầy thấy tôi quá tha thiết ngọai tôi đã quyết đinh, bà dẫn tôi qua nhà cậu Sáu và bảo hai thằng cháu nộI: ‘’ Hai con phải cho anh con chớ! Ngoài nầy thiếu gì, trong đó anh con không có. Hai con có thể tìm hốt ổ sáo khác. Hai con phải thuơng anh Tám của hai con chớ!’’ Vừa nói, bà lại cửa sổ lấy cái lồng tre và đưa cho tôi, làm như con sáo không muốn ra đi lắm, nên nhảy qua nhảy lại, trong lúc hai chủ của nó sửng sốt, không dám một lời chối cải, chỉ đứng nép mình vào bên cửa, guơng mặt xụ xuống như muốn khóc, tay mân mê cái gì đó…

Thế là tôi xách cái lồng chim ra đi, tạc vào nhà lấy cái nón, thẳng xuống ghe hầu đang đợi, cũng là lúc mẹ tôi về, vào nhà lấy cái xách và đi ra có bà ngoạI cậu Hai và dì Út xách va-li đưa mẹ tôi đi xuống ghe, cũng là lúc thằng Khâm thằng Phục từ trong nhà chạy theo ra vừa khoc vừa la: ‘’Con không muôn! NộI! Con không muốn! NộI!’’ Bà ngoạI tôi đón lạI, ôm hai đứa vào người và an ủi:’’Cho anh Tam nó đi con! Mai con đi tìm bắt ổ khác! Nghe lờI nội thuơng!’’.Lúc đó tôi đã xuống ghe, vội ngồi phía sau ghe với chiếc lồng tre. Tôi cấm đàu vào kề bên con sáo, tôi muốn nói với nó những lời âu yếm và an ủi, nhưng làm như nó không bằng lòng lắm nên cứ tiếp tục nhảy qua nhảy lại lung tung, hay là nó quá lưu luyến với người, với cảnh thân thương, không đành vứt áo ra đi một cách đột ngột như vậy. Một điều chắc chắn hơn nữa là làm gì nó cũng nghe tiếng la tiếng khóc của thằng Khâm thằng Phục, không phảI là những tiếng vui cười nó nghe hằng ngày. Chính tôi, dù có mân mê con sáo thế nào đi nữa cũng vẫn nghe, nhưng chỉ thấy hơi khó chịu một chút thôi. Còn con sáo thì phải thế nào nữa?

Tuy nhiên vì quá si mê, mà tôi sanh ra tàn nhần, mà không hay biết. Tôi quên luôn việc ôm bà ngoạI để bà cưng trước khi về, chào câu mợ và dí Út cũng quên luôn!

NgồI dướI ghe vớI lồng chim trước mũi, tôi quên tất cả, chiếc ghe hầu rời bền khi nào cũng không hay biết, chỉ thấy mẹ tôi xuống ghe, rồi nằm trong khoang, như nửa ngủ nửa thức. Đến khi ra sông cái, gió thổI mạnh, sóng đánh vào mạn ghe nghe lách tách, đánh vào mũi ghe nghe bập bùng, mẹ tôi mới ngồI dậy và bắt đầu mắn tôi:’’ Tám! Con có thấy con tàn ác lắm không? Con có nghe hai em nó la nó khóc không? Má không dè con hư như vậy được! Thấy bà ngoại cưng con ỷ y làm khổ cho hai em của con! Má không thuơng một đứa con hư như vậy đuợc!’’ Nói xong, mẹ tôi nằm xuống và tiếp tục nửa ngủ nửa thức như truớc, tôi thì cứ nhỏ to chuyện trò với con sáo mỏ vàng, cho đến khi về tới Long thuận, cập bến lên nhà, tức là vào khoảng 3 giờ sau.

Trưa hôm đó, ai làm gì thì làm, tôi chỉ lo cho con sáo của tôi thôi. Lên nhà, tôi đem lồng chim treo ngoài sảnh đường, gần bên cửa sổ, kế bên những chai, những keo cá thia thia của tôi. Tôi bảo anh ba Cừ đi ra ngoài vườn sau, bắt ngay cho tôi mươi con cào cào non và mấy con dế mèn nhỏ. Tôi bảo anh phảI lo thay nước cho nó mỗI ngày và mỗI ngày phảI thay giấy lót lồng cho nó v.v.. Anh ba Cừ luôn luôn vui vẻ chia sẻ những cái thú của tôi, anh không bao giờ từ chối những gì tôi đòi hỏI, quá lắm có gì bậy bạ lắm thì anh cứ nghe theo rồi về nhà mét má tôi sau. Thấy con sáo mỏ vàng cặp mắt lóng lánh sáng trưng như hai viên ngọc đen, anh cũng thuơng nó ngay. Tôi còn vào phòng anh hai Tân mời anh ra xem, để tôi giới thiệu con sáo biết nói luôn thể, và thấy tôi hớn hở, nghe tôi dạy nó nói ‘’chào thầy, em chào thầy đi!’’ Anh hai Tân cười lớn tiếng và hỏi nó lại:’’ Con tên gì?’’ tất nhiên là nó đứng lại, nhìn ngừơi lạ và lẳng lặng làm thinh, rồi tiếp tục nhảy qua nhảy lạI lung tung hơn nữa. Tôi làm đuợc gì cho nó bấy giờ? Biết rằng bấy giờ nó mới nhận ra là nhà nầy không phảI là nhà của nó, người chung quanh tòan là lạ mặt lạ tiếng, nhứt là khi mấy đứa em gái tôi cũng chạy ra đòi xem, đòi nói chuyện với nó. Sức mấy mà nó thèm nói chuyện với những đứa con gái hay lèo nhèo khóc lóc như con Chín, con Mười, nhứt là con út Nhứt…Lúc bấy giờ, có thể nói là lúc tôi vui sướng tuyệt đĩnh, khi chia sẻ với người chung quanh, và chính ai ai người chung quanh cũng nhận thấy điều đó. Nhưng không ai dè cũng chính là lúc hạnh phúc của tôi với con sáo đen mỏ vàng đã bắt đầu tiêu hao dần! Mà cũng có thể tuyệt đỉnh của hạnh phúc lại là sự bắt đầu của bất hạnh mà mình không hay biết!

Đã hơn hai giờ trưa rồi. tôi cảm thầy mệt mỏi, đêm rồI tôi không ngủ được, sáng nay cũng không ăn hết một chén cháo cá của dì Út ép ăn trước khi xuống ghe. Đến lúc chi hai Tới ra gọi tôi vào ăn cơm, không nên để má đợi, chừng ấy tôi mới cực lực buông con sáo ra, còn căn dặn anh ba Cừ lại: Canh chừng giùm nó cho tôi, con mèo đen của nhà dưới, triệt để không cho nó bén mảng ra sảnh đưởng nghé,nó có ra anh cứ lấy giàng thun bắn nó cho tôi, má không rầy đâu! Ngồi vào bàn cơm, má tôi nghiêm nghị bảo: Ăn cho mau đi, rồI ngủ trưa đến 4 giờ, không nên bỏ buổi học chiều nay được, mấy ngày nay chơi quá nhiều rồi! Má tôi chỉ nói chuyện học, nhưng tôi biết ngay bà chưa tha thứ tôi chuyện con sáo, khi bà nói bâng quơ, như nói với ai, không phảI vớI tôi: Không bao giờ nên sung sướng trên cái khổ của ngườI khác, không bao giờ! Không bao giờ! Rồi bà bỏ sang chuyện cơm nước với chị hai Tới, coi như không có mặt tôi trên bàn ăn. Xưa nay tôi thường ăn cơm rất ít và luôn luôn hay bỏ mứa, không nhiều thì ít, và luôn luôn bì rầy. Lần nầy thấy không khí không êm ái lắm, tôi cố gắng và cơm cho nhanh và cho hết, để mau mau vào giường đi ngủ trưa. Nhưng làm sao ngủ cho được? Tôi hết sức âu lo cho con sáo, tôi trằn trọc trông cho mau đến 4 giờ, để ra xem coi ‘’nàng tiên’’ của tôi thế nào? không có tôi bậu bạn trong lúc xa nhà, lạ nước lạ cái, chắc phải trách tôi nhiều lắm! Chiếc đống hồ Westminster trên cột nhà vừa đánh 3 giờ 45 phút, biết má tôi còn đang nghỉ trưa, tôi vộI tong mền chạy ra sảnh đường ngay.

Trời đã ngả về chiều, trong nhà vẫn còn yên lặng, cha tôi, ông nộI tôi hiện không có ở nhà, ở nhà dưới chỉ có những tiếng làm bếp thường ngày gây ra, ngoái chuồng heo có tiếng heo kêu đói, nhà sau có những tiếng vịt gà chen giành nhau ăn lúa của anh ba Cừ hay con Muôn mới rảI, ngoài sảnh đường chỉ có anh hai Tân đang nằm trên võng đu đưa cọt kẹt có một cuốn sách trên tay, một ngọn gió thoảng thổi qua cửa sổ, thổI vào lồng chim, như là ru ngủ ‘’nàng tiên’’ áo đen của tôi đang đậu giữa lồng, đẩu rút vào cánh. Tôi nhẹ nhàng bước lạI gần, sợ đánh thức nó dậy. Tôi lẳng lặng nhìn nó ngủ, bổng dưng… có lẽ hơi thở của tôi đã làm cho nó giựt mình, tỉnh ngay và mở mắt ra nhìn tôi.. Nhưng than ôi! Nàng tiên đã biến mất rồ!, để lại một con chim đen, mắt mặt không cón sáng như trước, mà lại hóa ra tốI tâm, như buồn bực hay giận dữ khó hiểu! Cũng có thể nó đau rồI hay đang đói mà tôi không hay biết! Tôi lấy ra một con cào-cào đút cho nó, nó uể oải mổ lấy và chậm rãi xốc vào miệng! Tôi lấy con thứ hai, đút cho nó, lần nầy như nó không muốn ăn, tôi phải nói lờI khuyến khích, cực chẳng đã nó cũng mổ lấy trên tay tôi, nhưng để rồI ngậm đó, không buồn nuốt nữa. Tôi nói bao nhiêu lời ngọt ngào gần như năn nỉ hay van xin, nhưng nó vẫn một mực ngậm trên miệng…rồi như quá tức giận nó quăn một cái mạnh, con mồi văn ra xa khỏi lồng, rớt xuống sàn nhà, cặp mắt nó đỏ ra như có lửa, rồI từ từ nhắm lại và rút đầu duới cánh, có thể là ngủ tiếp.

Cũng đến lúc tôi phảI qua bàn học, anh hai Tân đang ngồI dỡ cuốn sách Le Vocabulaire Francais ra đợI tôi ngồi xuống nghe anh dạy tiếp một trang đã bị bỏ dở từ bốn ngày trước. Làm sao tôi châm chỉ nghe anh Hai dạy, khi thấy tôi lâu lâu quay lưng lại nhìn về cái lồng chim đang treo bên cửa số phía bên kia sảnh đường, anh Hai thông cảm với tôi ngay và thay vì hai giờ, chiều nay tôi chỉ học đúng một giờ thôi, chỉ một trang thôi.Sau đó chính anh cùng tôi đi lạI thăm con sáo đang nằm ngủ trên cây cháng ngang giữa lồng. Thấy lông trên đầu hơi xù ra một chút, tôi hốt hoản lên vì biết đó là triệu chứng bệnh hoạn, linh tính của tôi cũng báo cho biết là sức khỏe của con sáo đang có vấn đề. Đang khi tôi đứng yên lặng như là sửng sốt trước một tai nạn ghê gớm sắp xảy ra mà thấy mình bất lực không sao ngăn chận được, cũng là lúc mẹ tôi thức dậy và ra đứng sau lưng, tôi cũng không hay biết gì hết, đến khi bà bỏ đi vô trong tôi mới hay là bà đã theo dõi tất cả câu chuyện con sáo của tôi, mà không muốn rầy la nữa.Có thể mẹ tôi muốn để cho tôi tự học lấy một mình một bài học nhân sinh quan, nhắc đi nhắc lạI không phảI là thượng sách, như thể bài học tự học thấm thía hơn, linh nghiệm hơn chăng?

Biết mình bất lực không làm gì hơn được, tôi bỏ ra vườn sau, đi tìm bắt hai ba con cào cào non, nhưng thật ra là tôi muốn trốn tránh một thảm họa tôi nghĩ tôi không chấp nhận nổi. Khi tôi trở vào nhà, thì cũng là lúc trờI sắp tối. Con sáo đứng hay đúng hơn là nằm trên cháng ngang trong lồng vẫn còn rút đầu trong cánh, như ngủ mê, tôi nhẹ nhàng đem cái lồng để trên bàn học của tôi, lấy một cái khăn bông trắng đắp lạI cho kín đáo, khỏI gió lạnh khi về đêm. Tôi vẫn còn chút hi vọng là nó chỉ bị cảm nhẹ vì đi đường xa, trông một đêm ngủ yên ắm sáng mai sẽ bình phục lại. Vừa lúc đó mẹ tôi gọI tôi mờI anh hai Tân vào dùng cơm tối luôn thể. Bữa cơm tốI hôm đó có cháo, có thịt vịt xáo măng, cũng là một bữa cơm ngon, các em tôi, anh tôi, hai chị Ba chị Tư, anh ba Cừ, anh tư Mau, mẹ tôi và thầy hai Tân...ai ai cũng vui vẻ, vừa ăn vừa nói đủ thứ chuyện trong ngày. Chỉ có tôi như là người dưng đứng ngoài vòng thân thuơng gia đình, tại sao hôm đó tôi ít nói hơn mọi khi?

Và là nguờI đầu tiên bỏ bàn ăn, đi lên nhà bảo anh ba Cừ đi thắp đèn manchon lên để tôi học bài. Thật ra đó chỉ là cái cớ để tôi ngồi gần con sáo của tôi trong những giờ, có khi là sau hết của nó. Gần 8 giờ tối. tôi còn đang ngồI gọi là học bài, nhưng thật ra thì tâm trí của tôi để đâu đâu, đến khi mẹ tôi gọI vào để đoc kinh tốI trước khi đi ngủ. Gia đình tôi luôn luôn có thói quen đọc kinh tốI như bổn đạo các họ đạo CG, đó là thói quen mẹ tôi đem theo từ BảI xan về Long thuận, từ lúc nào tôi không rõ. Tôi cũng không nhớ rõ hôm đó tôi có cầu nguyện cho con sáo hay không, nhưng nhớ rõ ràng là đầu óc, tâm trí tôi ngổn ngan không còn muốn biết cái gì muốn cái gì…

Đọc kinh vừa xong, tôi vội chun vào mùng, tôi muốn ngủ đi, muốn quên đi tất cả, gần như tôi tuyệt vọng rồi! Nhưng tôi không có ngủ được chút nào hết, tôi trằn trọc thâu đêm, đúng hơn là khí quá nửa đêm, lúc gà gáy rộ, tôi uể oảI tình thần, quá mệt mỏI thế xác, nên ngủ quên khi nào không biết, đến khi mẹ tôi lay tôi dậy thì trờI đã sáng trưng rốI! Tôi vộI vàng nhảy xuống giường, tong cửa chạy ra sảnh đường, dỡ cái khăn bông ra, thì mừng quá, con sáo vẵn còn sống, vẩn còn ngủ trong lồng. Tôi lúc lắc cái lồng có ý đánh thức nó dậy, thí nó dậy thật, nhưng vẫn nằm đó, không đứng lên nổI, chỉ rút đầu ra và nhìn tôi một cách mệt nhọc, mắt nửa mở nửa nhắm, tôi lúc lắc mạnh hơn, nó cũng cứ nằm yên, rồi từ từ nhắm mắt, rút đầu vào cánh ngủ tiếp. Tôi để ý , không dè chỉ trong một đêm mà nó bệ rạt gầy đi thấy rõ như thế, hôm qua nó to bèo không thua gì một con chim cu cườm, lông đen mướt không kèm gì tóc của mẹ tôi, bây giờ hình hài chỉ bằng một con chít chòe, lông xám mốc như chiếc nùi giẻ rách của nhà bấp mới lau xong nồI nêu son chảo của chị hai Tới. Có thể nào vì đi đường xa xôi, chưa quen sóng gió đuờng thủy, hay vì nhớ nhà nhớ người nhớ cảnh cũ, hay vì không quen xứ lạ quê ngườI?. Nhưng tôi đinh ninh là vì nó thuơng nó nhớ thằng Khâm thằng Phục mới nên nỗI nầy, chớ không vì lý do gì khác. Tôi biết chắc điều đó! Nhưng nó phải biết tôi còn thuơng yêu nó hơn thằng Khâm thằng Phục nhiều, nhưng chắc chắn hơn nữa, tôi không phải là người nó yêu nó thuơng nhứt, chưa phải là người mến tay mến chưn nhứt của nó!

Có ánh nắng chen vào nhà, tôi đem cái lồng treo gần cửa sổ, biết đâu ánh sáng mặt trờI sẽ là cứu tinh của nó, Với một chút hi vọng, tôi vào nhà ăn sáng với anh hai Tân như thuờng lệ, hỏI thăm trong mấy ngày tôi đi vắng anh có đi Càng long, Láng thé hay Trà vinh chơi không? Tôi có thuật lạI, kỳ về bên ngoạI nầy tôi đã không đi nhà thờ xem lễ với má và bà ngoạI để ghé thăm cậu Út mợ Út, cha má của anh, như lấn trước, cũng vì mê chơi vớI mấy con của cậu Sáu. Không nói ra, nhưng sự thật là vì con sáo đen nầy! Làm như anh hai Tân không quan tâm mấy về gia đình của anh, vì anh mớI về BảI xan hôm tháng trước. Kế đó tôi phải ra sảnh đường ngồI vào bàn học ngay, làm như tôi đang tìm một lốI thoát cho tinh trạng khủng hỏang tâm linh của tôi, nên tôi hỏi anh hai Tân nhiều hơn, nhứt là về nhũng ngụ ngôn Pháp mà anh hay kể cho tôi nghe, những khi thấy tôi mệt hay buồn ngủ không còn chăm chỉ nữa. Tôi không còn nhớ rõ hôm đó anh đã kể cho tôi chuyện gì. Nhưng tôi nhớ rõ là cả ngày hôm đó tôi chạy qua chạy lạI, chạy vô chạy ra, đúng là như gà mắc đẻ mà người lớn hay nói, cũng không biết nói cái gì cho lắm! Tôi không còn bình tỉnh và liếng xáo nữa, mà sanh ra khó tánh, bảo anh ba Cừ không cho ai ra sảnh đường làm rầy tôi, đúng là để cho con sáo ngủ yên, họa may nó bình phục lạI được.Nhưng tôi biết dư là hi vọng của tôi mong manh quá, vì hai ba lần tôi năn nỉ ỉ ôi đút mồi, nhưng nó không còn muốn ăn nữa, quá lắm nể tình tôi nó gắp mồI, quăn ra xa ngoài lồng, rồI tiếp tục rút đầu dưới cánh ngủ tiếp. Tôi chắc chắn nó phải đói lắm, vì hôm qua tới giờ nó không ăn quá hai con cào cào nhỏ, thường khi nó ăn mỗI lần 6, 7 con và một ngày ít ra là ba lần. Không lẽ nó đã quyết định truyệt thực rồI? Tôi âu lo và âm thầm tự hỏi!

Đến chiều tốI lại, trước khi đi ngủ tôi ra thăm nó lần cuối, thấy nó vẫn nằm yên, hai cánh đã xệ ra như là gượng gạo bám bíu để khỏi rơi xuống, cũng có thể như là còn nắm nuối với sự sống. Tôi lấy khăn bông trùm cái lồng lại cho kín gió và đem đặt trên bàn học của tôi. Lúc bấy giờ tôi hoàn toàn tuyệt vọng, khi phảI buông nó ra để đi vào đọc kinh tối. Trước khi đi ngủ, tôi còn muốn đi ra thăm nó một lần nữa, nhưng không biết vi sao tôi lạI không đi, Có lẽ tôi sợ phảI chứng kiến một cảnh tuợng quá phụ phàng, quá sức chịu đựng của tôi? Nhưng tránh né được bao lâu nữa?

Tôi đã vào giường ngủ và vì tâm thần hơn là thể xác mệt mỏI tôi đã ngủ khi nào không hay biết. Khỏang 1 giờ sáng, như có ngườI đánh thức, tôi vụt chồm dậy, tong mên ra, thấy trong nhà còn yên lặng một cách khác thường như là có không khí tang chế, tôi nhén gót nhẹ nhàng lén mở cửa trước ra và bước nhanh lạI bàn học, cái lồng chim còn đó, có cái khăn bông trùm lạI,hoàn toàn như một áo quan màu trắng của trẻ con. Run run, tôi vén cái khăn bông lên và…

Mờ mờ trước mắt tôi con sáo đen nằm ngửa, đưa lên trờI cái ức trắng nhỏ xíu và hai chơn đỏ cong queo. Nó đã chết từ bao giờ rốI! Tôi cảm thấy tim tôi nhói lại, nhưng không khóc đựơc chỉ thấy buồn buốn, một cái buồn minh mong không bến bờ! Tôi mở cửa lấy nó ra, để lên bàn tay trái, tay mặt tôi vuốt ve lưng nó, đầu nó, mỏ vàng của nó…và bao nhiêu lần tôi không nhớ rõ nữa và đến một lúc nào đó, 10, 15 hay 20 phút sau, nhẹ nhàng và âu yếm tôi đạt nó trên bàn học và ngồI xuống chóng tay lên má, tôi nhin cái xác đã cứng, hồi tưởng lạI hinh hài và tiếng nói không phảI là của một con sáo mà là của một nàng tiên biết ‘’chào ông. chào bà’’. Tôi không có khóc thành tiếng, nhưng nước mắt đã chảy xuống má, theo lòng bàn tay, rớt trên quyển sách Le Vocalulaire francais từ bao giờ? Và bao lâu như vậy?

Trời đã sáng, người nhà đã thức, anh hai Tân như một bóng ma, nhẹ nhàng mở cửa phòng bước ra sân tập thể thao, mẹ tôi trong phòng ở nhà giữa cũng đã thức và chắc đang đứng chảI đầu mặt nhìn ra cửa sổ như thường lệ. Như một tội nhân, tôi đến sau lưng bà vừa nói vừa khóc: ‘’Con sáo chết rồi! má!’’

Má tôi không vộI trả lời, bà chỉ quì xuống, lấy khăn lau nuớc mắt cho tôi rồI chậm chậm nói: ‘’Má biết rồi! Má biết rồi! Thôi! Đừng buồn làm chi nữa! Vui sướng trên cái đau khổ của người khác không thề nào lâu được! Con nói anh Cừ tắm rửa cho con và mặc đồ mới cho con đi’’.

Ra sảnh đường thì đã có anh ba Cừ ở đó rồi, anh phảI ra lau chùi bàn ghế cho tôi, anh đang đứng nhin con sáo chết nằm gần cuốn sách Le Vocabulaire francais. Tôi bảo: Anh làm ơn đi lấy cuốc, tôi sẽ đem xác con sáo đi chôn nó duớI gốc cây vông đồng, bên kia vựa lúa, gần hồ sen. Và tôi đã gói xác nó lạI trong cái khăn bông trắng, như là một cái áo quan nhỏ. Để vào lòng hai bàn tay, tôi đưa xác nó đi chôn dưới gốc cây vông đồng, có anh hai Tân đi theo. Ngay trên mộ tôi đã treo chiếc lồng tre để cửa mở, vào một cành vông nhỏ, như là để đánh dấu: ‘’Dưới đây đang yên nghỉ một con sáo biết nói chào ông chào bà!’’. Tôi trông nó sẽ không cô đơn lắm, vì hằng ngày sẽ có những con chim đến đậu trên cây , nó sẽ nghe bao câu chuyện của chúng nó và đến mùa xuân khi bông vông trổ rộ một màu đỏ chói, thì ngoài những con cưởng bông, con sáo sậu luôn luôn sẽ có những con sáo đen cùng loạI bà con với nó, bay đến hót cho nó nghe để rốI bay đi, luôn luôn lưu luyến còn trở lại trong cả mùa Xuân cho đến khi hoa vông rụng hết, để lạI những trái vông xanh dài rồI trở ra đen khô, đu đưa theo gió, nhiều lúc gây ra những âm thanh diệu kỳ như tiếng nhạc giữa trờI, con sáo sẽ nghe. Cũng là khi mùa hè đến, sen trắng có đỏ có sẽ theo gió thoảng xông lên một mùi hương nhẹ nhàng, con sáo sẽ hưởng.

Đối với con sáo, dù tôi si mê nó thế nào đi nữa, mấy ngày sau đó tôi đã tìm được một giảI pháp để quên nó đi, tôi cấm đầu học và đọc cuốn sách Lectures Francaises nhỏ xíu nhưng đầy những chuyện đáng say mê. Có thể nhờ đó mà tôi ‘’không thất tình’’, không đau khổ lắm khi ra viếng mộ của nó mấy lần. Tuy nhiên có một chuyện vẫn tiếp tục làm cho tôi không còn vui đùa như trước được nữa, đó là cái ý thức, hay đúng hơn là cái mặc cảm tội lỗi đối với hai anh em thằng Khâm thằng Phục. Tôi có thể quên tiếng nói ‘’chào ông chào bà’’ một thời làm cho tôi ‘’mê ly’’ đến tàn nhẩn. Nhưng không bao giờ tôi quên được tiếng la khóc của hai đứa nó: ‘’NộI! Con không muốn! NộI! Con không muốn!’’ Không nói gì nữa về chuyện con sáo, nhưng mỗI một sự hiện diện thuờng trực của má tôi cũng qúa đủ để luôn luôn nhắc nhở cái tội ‘’tàn ác’’ của tôi đốI với người anh em, đối với nguời bạn.

Vì thế mà tôi sanh ra băn khoăn, bồn chồn, lo sao sửa chữa cho kỳ được một cái lỗI lầm quá lớn cho cái tuổI nhỏ bé của tôi ? Và tôi tự an ủI là mình đã tìm đuợc một cách thể để chuôc tội, trong chừng mực nào đó! Trong mấy tuần sau đó, anh hai Tân, má tôi đều thấy tôi mê học hơn mọi lần, dễ thuơng hơn trước, chìu chuộng hơn trước, tôi muốn cho mọi ngưởi cả mấy đứa em gái đáng ghét của tôi phải thuơng tôi hơn…Âu đó cũng là một cách thế chuộc tội, nhưng gián tiếp thôi! Thật ra tôi phảI đi gặp thằng Khâm thằng Phục mớI được!

Mà ngườI có thể giúp tôi chẳng ai khác hơn là má tôi. Tôi hói má tôi chừng nào đi thăm bà ngoạI? và lèo nhèo hỏI đi hỏI lạI mấy lần. Má tôi vẫn trả lờI; ‘’Má có nhiếu chuyện phảI ở nhà, đâu có đi thăm ngoạI hoài được’’. Và tôi chưa chịu thua, gần như mỗI năm bảy ngày tôi nhắc lạI: ‘’Chừng nào má đi thăm ngoạI?’’ Và như thế đã quá hai tháng rồI! Gần như tuyệt vọng, tôi ra viếng mộ con sáo thuờng hơn, nhiều lần tôi nói chuyện vớI nó về hai thắng Khâm thằng Phục và hứa bừa là sẽ đi thăm hai đứa nó trong nay mai. Biết đâu nó giúp tôi được?

Và nó đã giúp tôi thật! Ngày nọ có cậu hai Ca chèo ghe vào thăm chúng tôi và luôn luôn cậu chở vào cho má tôi, khi thì mấy cây quít cây bưởI giống, khi thì những bụI cúc đạI đóa, bụi thuợc dược nhiều màu và mềm mạI, và lần nầy là những bụi hồng, thứ hoa má tôi thích trồng trước cửa nhà và tự tay săn sóc lấy. Ngoài những câu chuyện anh em, cậu cho má tôi biết là bà ngoạI không được khỏe lắm. Kỳ trước bà ngoạI cũng có dấu đau yếu rồI, bà đau phổI kinh niên, về đêm tôi đã nghe bà ho từng chập rồI và đã có lần tôi hỏI: ‘’NgoạI đau rồI, phảI không, ngoạI?’ Nhưng ngoạI tôi luôn luôn phủ nhận: ‘’NgoạI chỉ cảm xoàn thôi!’’

Đúng là ngẫu nhiên tôi được dịp trở lạI nhắc má tôi nên đi thăm ngoạI sớm hơn đi. Và chỉ 1 tuần sau khi câu hai Ca về rồi, má tôi dự bị đi về bên ngoạI, lần nầy sẽ có cha tôi cùng đi theo. NgườI tôi vui lên như bay cao lên khỏI mặt đất! Tôi còn rủ anh hai Tân cùng đi về thăm cha mẹ cho vui, sẽ có ghe hầu 4 tay chèo, rộng rảI thỏa mái tha hồ, mà còn có thể đi mau hơn nhiều.

Như thế về bên ngoạI lần nầy có cha má, anh chị tôi và anh hai Tân cùng về tất cả là 7 ngườI, ai ai cũng vui vẻ, mà cái người vui vẻ om sồm nhứt chính là tôi. Tôi chi trông cho mau tớI, tôi đã đem theo một gói đồ, mà chỉ có má tôi biết, anh chị tôi có hỏi có muốn coi cái gì thì tôi cự tuyệt mà còn muốn gây sự là khác, vì đây là bí mật của tôi, trừ ra má tôi, không ai có quyền xoi mói.

Và trưa hôm đó chúng tôi đã đổ bộ lên bến nhà cậu Hai như là một đám hỏI, ai ai cũng ăn mặc đàng hoàn. Nhanh nhẹn như một con sáo, vửa cập bến tôi đã nhảy lên bờ và chạy vào thăm bà ngoạI tôi ngay,bà đang nằm trong buồng đang ho cành cạch. Tôi vào, ngoạI tôi mứng quýnh quán, quên ho luôn và dẫn tôi ra đón cha mẹ anh chị tôi và tôi chỉ trông có thế để buông tay ngoạI ra, nháy qua hai ba cái liếp,chạy qua gặp hai anh em thằng Khâm thằng Phục đang sửa soạn cần câu đi ra ruộng câu cá rô đồng như bao lần trước. Thấy tôi cầm trên tay gói đồ, chúng nó hỏI:

- Anh Tám cho tụI em cái gì đó?

- Tao phảI cho tụI bây biết, con sáo đen đã chết mất rồi!

Vừa nói, chúng nó dành lấy gói đồ và mở ra, không muốn nghe tôi nói gì hết; Tôi vẫn lập lạI:

- Tao phảI nói cho tụI bây biết, con sáo đã chết rồI!

- Cám ơn anh, cái quần nầy của em, cái quần nầy của thằng Phục, đôi thun nầy của em, thằng phục lấy đôi kia. Đạn bi, em lấy 10 viên,thằng Phục lầy 10 viên. Thôi! anh đi câu cá rô với tụI em đi. Đồ chơi để đó. Mau đi! để nắng quá cá không ăn nữa đâu!

Tôi hoan toàn chưng hửng! Cho tôi chuyện sống chết của con sáo, cũng là cái mặc cảm tộI lỗI cho tôi quá là quan trọng. Tôi đem cho hai anh em nó 2 cái quần ngắn, hai cập giây thun và hai muơi viên đạn bi, chỉ là để tạ lỗI thôi, không phảI là điều chánh. Tại sao tụi anh em nó dững dưng truớc cái chết của con sáo đến thế, tôi trông đợI một sự trách móc hay giận dỗI nào đó, nhưng tôi hoàn toàn thất vọng! Thật ra tôi không làm sao hiểu nổi thái độ của chúng nó! Tôi buồn buồn đi theo chúng ra đồng…

(Sau đó 3 năm, bà ngoạI tôi mất. Cha má và chung tôi đi ra BảI xan chịu tang. Tôi đã gặp Khâm Phục lạI, nhưng không còn vui đùa với nhau như trước nữa. Tôi thì đã đến tuổi phảI bỏ làng đi học xa (1932), Khâm Phục đến tuổi ra đồng giúp cậu mợ Sáu làm ruộng làm rẫy. 13 năm sau (1945), chánh quyền Việt minh (VM) quận Càng long gửi tôi đi Bải xan hòa giài giữa Nhị long bên nội CS và họ đạo CG bên ngoại tôi, hai bên đang lập trận đánh nhau, tôi còn gặp lại Khâm Phục, không dè là lần sau hết. Năm 1946, Khâm Phục nhập vào UMDC (Unites Mobiles pour la Defense des Chretiennetes) của Le Roy, Bến tre và sau đó ít lâu, lúc tôi đã về thành đang dạy học ở Vĩnh long (1946-1947) thì nghe tin cả hai anh em đều tử trận trong một cuộc VM phục kích, có thể là giữa đường Bải-xan đi Trại luận (Đại phước), ngay chỗ Đập lớn mà cuối năm 1995 tôi phải lội qua trên con đường tìm về ông sơ Huỳnh văn Viễn. Tuy không còn gặp Khâm Phục lạI, nhưng những ba lần về V.N.(1995, 2001 và 2006) ba lần đi Bải xan thăm bên ngoạI đều có gặp mợ Sáu, em của nó là con Mạng hay con Khéo, không ý thức, không nói ra luôn luôn tất cả là chứng nhân nhắc nhở tôi, không làm sao tôi quên được một con sáo,‘’mối tình đầu’’ cũng là một tội lỗi, tàn nhẫn và bất công, tôi không bao giờ sửa chữa đựơc hoàn toàn.)