Chuyện xưa tích cũ

Đi Tìm Hạnh Phúc

Hồ Đắc A-Trang

Nguyễn Văn Trường

(Phỏng theo Paulo Coelho. The Alchemist) [1]

Trần Sinh là một thầy đồ trẻ, sớm có duyên với Thiền Tông. Ngoài việc dạy học, Sinh tham thiền. Một hôm, đang ngồi tu tập, Sinh bỗng thấy Đức Phật hiện ngay trước mặt. Sinh cung nghinh đãnh lễ, nhưng ngạc nhiên nghe người kia dạy:

"Đừng ngộ nhận ta là Đức Phật, vì 36 tướng tốt, vì hào quang bao quanh, vì hương thơm hay tiếng nhạc trời mà ngươi cảm nhận. Ta là Ma Thiên Vương. Vua của các cỏi Trời, Người, và Địa Ngục. Thấy ngươi thành tâm, ngày ngày tham thiền, mong rời cái khổ thế gian, đi tìm cõi phúc, lòng ta muốn ban cho nhà ngươi một phương cách.

Cách đây trăm dặm, trong dãy Trường Sơn, về hướng Tây Bắc, có một hành giả, tinh thông chuyện con người. Người ấy có thể chỉ ngươi con đường hạnh phúc. Hãy nghe ta, đến đấy tìm người. Cũng ghi nhớ: không mang lễ vật, chỉ niệm nhỏ tên ta là được tiếp." Nói xong biến mất.

Sinh xả thiền. bàng hoàng, thao thức. Lời nói của Ma Thiên Vương lấy đâu làm tin. Chữ Ma làm lòng Sinh e ngại. Nhưng người ấy có thật, vừa mới hiện thân ràng ràng trước mắt Sinh và thật là tiên phong đạo cốt. Sau cùng, Sinh khăn gói lên đường trực chỉ Tây Bắc đi sâu vào Trường Sơn.

 Y như rằng Sinh gặp được một tiên ông cốt cách phi phàm.

Ngài bảo:" Ta chờ ngươi đã ba hôm nay. Ngươi đến ngay lúc ta bận. Thôi thì hãy đi viếng khắp dinh cơ của ta, hai giờ sau trở lại đây. Hãy nhận cái thìa này, trong đó có hai giọt dầu, ngươi thấy không? Phải giữ đừng bao giờ đánh rơi mất hai giọt đó. Ta sẽ đợi ngươi ở đây."

Sinh vâng lời, đi vòng hết dinh cơ , hai giờ sau trở lại.

Tiên ông hỏi:"Ngươi đã thấy được những gì, hãy nói cho ta nghe. Cái gì ngươi thích thú nhất? Cái gì ngươi ghét nhất?"

Sinh khẻ bạch: "Vì phải trông giữ sao cho hai giọt dầu không rơi mất, đệ tử chẳng thấy được cái chi cả."

"Thế thì không được, tiên ông bảo, ngươi phải biết cơ ngơi của ta, thì mới tin được lời ta dạy. Thôi thì đi lại một vòng nữa và trở lại cho ta biết ngươi đã trông thấy được những gì."

Sinh cầm muổng dầu và đi thêm một vòng, quan sát cảnh vật chung quanh. Sinh được những ngạc nhiên thích thú. Thật là bồng lai tiên cảnh, giữa rừng lại có dinh cơ, điêu khắc tin xão, những tranh vẽ, tranh thêu, tượng đúc, bàn ghế chạm trỗ bằng gỗ quí, đâu đâu cũng có hoa thơm cỏ lạ, có nhạc trời. Sinh như thoát tục. Thật không sao kể hết. Trở lại gặp tiên ông, Sinh lần lượt kể những gì trông thấy.

"Nhưng còn hai giọt dầu giao cho ngươi ở đâu? " Tiên ông hỏi.

Sinh nhìn xuống thìa, nhận ra rằng hai giọt dầu đã rơi mất tự bao giờ, chẳng biết, chẳng hay.

Tiên ông từ tốn mà rằng: "Bí quyết hạnh phúc là ở chỗ thấy được cái đẹp huyền diệu của thế gian mà chẳng bao giờ quên để rơi mất hai giọt dầu trên muổng."

Sinh cảm như đã hiểu bài học: "Tận hưởng cuộc đời, biết đó, biết đây, núi sông, thú rừng, thị thành, thôn dã, người đời, nhưng cũng chẳng bao giờ quên cái thực chất cuộc sống của mình."

Lời bàn của Bất Tịnh Thiền Sư:

Hai giọt dầu nói cái cốt tủy trong mỗi người. Nó là cái gốc, nguồn. Mất nó là vong thân.

 Ông đồ thuộc Khổng Nho. Với Khổng Nho thì gốc con người là nhiệm vụ, phận sự.

Trai phải đổ đạt, "có danh gì với núi sông" , thỏa chí bình sinh.

Về cái mộng sinh bình ấy,con người có thể mất mình trong miếng đỉnh chung, trong những cái "thần tiên chi nhất thế", thí dụ dưới một người mà trên trăm vạn sinh linh. Cho nên, hiền nhân nhắc nhở: đừng để mất mình. Đừng quên hai giọt dầu trong, mà với Khổng nho thì có thể tóm lược trong trung, hiếu, tiết nghĩa.

Cuộc đời như bóng câu. Sống vội ở thì chăng? Cũng có thể được, nhưng đừng quên cội gốc, đừng để đánh mất hai giọt dầu trong.

Gặp thời loạn, hoặc chẳng may không có duyên với thi cử và quan trường, trở về làng làm thầy đồ.

Được cái an nhàn, tiêu dao cùng tuế nguyệt, thì giờ đây gởi gấm cái mộng trị quốc và bình thiên hạ lại cho lũ trẻ. Vì vậy cái đám môn sinh là một phần đời chánh yếu. Trong một giới hạn nào đó, chúng là lẽ sống.

Cho nên, khi hỏi đến hai giọt dầu, Sinh liên tưởng ngay đến bọn trẻ.

Nhưng Sinh cũng không là một ông đồ thường.

Sinh được duyên may kỳ ngộ. Có thể, Sinh đã thấy được rằng "chết hay khóc vì một hôn quân vô đạo quả thật phi lý, điên khùng", và vô số cái phi lý và diên khùng khác, Sinh treo ấn từ quan. Cũng có thể, Sinh không qua được những qui định khắc khe của trường qui, nên về làng dạy trẻ.

Không thích nghi được với khuôn thước Khổng Nho, Sinh tìm một thang giá trị khác.

Nương bóng Thiền Tông, tìm về nguồn gốc.

Gốc mình là gì? Mình vốn là ai?

Từ đó, lấy Phật pháp làm duyên, lấy Thiền môn làm phương tiện, nghĩ rằng khi lòng thanh tịnh, thì sẽ trở về được với cái tâm chân thật của mình. Cho rằng như vậy là chân hạnh phúc.

Ma Thiên Vương có thể chỉ là một sản phẩm của tâm thức. Hằng ngày, đi đứng nằm ngồi, sâu trong tiềm thức, hằøng mong gặp Phật, mong được hướng dẫn đến chân hạnh phúc. Đến một lúc nào đó gặp duyên, tất cả những mong cầu ấy phóng ra. Người tham thiền cảm giác trông thấy Phật. Theo kinh, thì đó là Ma. Vì đó chỉ là do tâm thức vong cầu. Đã là Ma thì có ma lực. Ma lực huyền bí và sức cuốn vô cùng. Huyền bí vì nó tận sâu trong tiềm thức, mà vô cùng vì nó là mong cầu tích tụ lâu dài, tháng năm từng phút, từng giây.

Vừa gặp Ma Thiên Vương thì lời dạy "gặp Phật, giết Phật" trở lại với Sinh. Cho nên, Thiên Vương phải nhận ngay mình là Ma.

Những do dự, ngại ngùng trước khi lấy quyết định đi Trường Sơn, chỉ là sự chống cự yếu ớt của tri thức. Muốn quá nên phải liều, nên Trường Sơn trực chỉ. Chỉ có vậy.

Lời bàn của Ông Tướng Thầy Ba:

Ta nghe rằng:

Đã tu Phật, phải nói tâm. Đã tu Phật, phải biết xả, buông bỏ, không dính mắc. Tâm không dính mắc trong vật chất, trong giá trị, trong tiên kiến, ở sách vở, ở kinh luật, không dính mắc ở bất cứ cái chi ở ttần gian này. Không dính mắc cả trong nghĩa tình. Không dính mắc vì thấu hiểu vô thường, nên không cột , không đóng đinh sự việc ở thời điểm mà nó xảy ra.

Hai giọt dầu có thể biểu hiện cho tâm chân thật lúc nào cũng trong suốt, không bợn nhơ vì không dính mắc, không nhiểm bụi trần.

Đó là hai, là âm dương phân biệt. Nhưng cái thể nó là một, là dầu. Tự tánh nó là một, là sự trong suốt. Là hai, nhưng thực chất chỉ một.

Khi giác quan tiếp xúc với đối tượng, thì có thấy, có nghe, có mùi, có vị, có cảm nhận, có nghĩ suy. Đó là hiện tượng có trong thời khắc. Nó là kết tinh dĩ vãng với hiện tại. Nó bị giới hạn bởi khả năng của giác quan, bởi cấu trúc tương quan giữa nội tâm và tha vật, giới hạn bởi thời gian. Khi ta thấy một bông hồng thời điểm A, thì đã có một thời gian t để ánh sáng đi từ bông hồng đến ta. Vậy ta chỉ thấy bông hồng ở thời điểm A-t mà thôi. Cái thấy của ta không thật chánh yếu vì hai lẽ: 1)bị giới hạn bởi giác quan và 2) nhận thức sự việc lúc nó ở thời điểm A-t mà nghĩ rằng nhận thức nó lúc nó ở thời điểm A. Mặt khác sau cái trực nhận ban đầu, còn những phê phán, phân biệt do kinh nghiệm, giá trị thu lượm được trong quá trình sống. Cho nên, đã sai lạc, thêm sai lạc.

Vậy, cái thấy, nghe, hiểu biết thông tục của ta không thật. Nhà Phật gọi đó , là vọng, là hư giã, mộng uyễn. Tâm thức, cái ý thức về những gì xãy ra trong ta và ngoài ta chỉ có thể là vọng. Nhưng nó là biểu hiện của tâm.

Vòng đi thứ nhất, cố giữ không đánh mất hai giọt dầu, mà không thấy biết gì về ngoại cảnh. Đó là cảnh ngày ngày ngổi tham thiền, giữ thân tâm tĩnh lặng, mọi việc để ngoài tâm. Kinh ví đó như đi tìm thỏ có sừng.

Vòng thứ nhì: Bị ngoại cảnh chi phối, đánh mất cái tâm thật của mình. Hai giọt dầu rơi mất lúc nào, chẳng hay chẳng biết. Đó là bị ngoại cảnh nuốt trôi, vong thân mà chẳng biết.

Cả hai hành vi đều xa đạo.

Sống là sống với tha nhân, vạn vật, có quan hệ, có tình, có nghĩa. Cuộc sống vốn là như vậy. Đừng chối bỏ, khư khư quay về bên trong, chỉ biết mình với mình, tìm một chân tâm mà không khởi duyên cho nó biểu hiện.

Tuy nhiên, cũng đừng để hiện tượng, vốn hư giả, mà mất mình Đừng để cái tâm thật của mình mai một trong biển cả bao la của vọng niệm.

Houston, ngày 2 tháng 10, 2000

[1] Paulo Coelho. The Illustrated Alchemist. 1998. Trang 43